Home > Kultura > Festiwal Wiosny cz.2 – Witamy Nowy Rok.

Festiwal Wiosny cz.2 – Witamy Nowy Rok.

Oto nadszedł najbardziej przez Chińczyków wyczekiwany dzień w roku. To dziś miliony ludzi, którzy w ostatnich dniach powrócili w rodzinne strony, żeby zjednoczyć się ze swoimi bliskimi wspólnie obchodzić będą rozpoczęcie Chińskiego Nowego Roku. W przeciwieństwie do pierwszego stycznia znanego nam w kalendarzu gregoriańskim, jest to święto, które powinniśmy spędzić na zabawie w towarzystwie krewnych. Bardzo często jest to, bowiem jedyny czas w roku, kiedy spotkać się może cała rodzina. Myliłby się jednak każdy, kto pomyśli, że odbiera to splendor noworocznej imprezie. Dla Chińczyków jest to czas radosnego świętowania i zabawy. Istnieje wszak bogata gama tradycyjnych form rozrywki, którym oddadzą się dziś mieszkańcy państwa środka.

O tym, jak Chińczycy spędzą dzisiejszy dzień dowiemy się jednak za chwilę. Najpierw należy poznać pewną starą chińską legendę. To właśnie na jej tradycji wyrosły, bowiem zwyczaje praktykowane ostatniego dnia roku. W języku chińskim słowo nian – 年oznacza właśnie Rok. Nie zawsze tak jednak było. Pierwotnie oznaczało ono bestię i to nie byle jaką, bo ogromną, niebezpieczną i spragnioną ludzkiego mięsa, a co gorsze wiecznie głodną. Według podań, bestia ta miała pewnego dnia pojawić się w niewielkiej chińskiej wiosce, kilkoma haustami pożreć wszystkich ludzi i zwierzęta, jakie napotkała na swojej drodze, po czym zniknąć na długi czas. Po upływie kolejnego roku, budziła się ona ze snu i zawsze wracała, aby znów terroryzować miejscową ludność. Była też zbyt potężna, by jakikolwiek wojownik był w stanie stawić jej czoło. Jedynym sposobem przeżycia tego dnia zdawała się ucieczka i ukrycie się przed szczękami bestii w górach. Pewnego dnia, tuż przed kolejnym atakiem potwora w wiosce pojawił się tajemniczy mędrzec, który usłyszawszy od napotkanej na swojej drodze starszej kobiety historię o okropności, która co roku dziesiątkuje mieszkańców wioski, postanowił nauczyć ją, jak przeżyć przybycie niezwyciężonego Nian. Tego wieczoru wszyscy, prócz wspomnianej kobiety udali się w coroczną wędrówkę, w poszukiwaniu schronienia. Potwór, kiedy tylko zobaczył ciemne okna okolicznych domostw, natychmiast udał się w kierunku jedynego, w którym paliło się jeszcze światło. Tutaj czekała go jednak niemiła niespodzianka. Ledwo zdążył otworzyć szczęki gotowe w całości połknąć bezbronną staruszkę, a jego żarłoczne myśli przytłumił przeraźliwy huk wybuchających petard. Potwór szybko się otrząsnął i rozjuszony skoczył w kierunku domu. Wtedy odkrył jednak kolejną pułapkę. Wszystkie ściany pokryte były czerwonym papierem, który wraz z kolejnymi salwami wybuchającego prochu wprawił go w otępienie. Przerażony Nian zrezygnował z posiłku i głodny uciekł do swego leża. Kiedy rankiem ludzie powrócili do swoich domostw z zaskoczeniem odkryli, iż starszej kobiecie nie stała się żadna krzywda. Dowiedzieli się od niej, iż znienawidzone monstrum boi się głośnych dźwięków i czerwonego koloru. Tego dnia postanowili też, iż co roku, gdy zbliżać się już będzie pora przebudzenia Nian, cała wieś przed drzwiami swych domów palić będzie ogień, a przez całą noc unikać snu i głośno się bawić. Tym sposobem zapewniali sobie od tej pory bezpieczeństwo i pomyślne zakończenie każdego kolejnego roku.

Legendarny potwór nie jest jednak jedynym wierzeniem, które uwarunkowało przebieg obchodów nowego roku. Istnieje bowiem, wiele pomniejszych przesądów, które instruują Chińczyka, jak dobrze przeżyć najważniejszy dzień w kalendarzu. Otóż jest to czas, w którym pod żadnym pozorem nie powinniśmy myć głowy. Tego wyjątkowego dnia wszystko może stać się. Możliwe, że nieszczęście, które na siebie ściągniemy gnębić nas będzie przez cały nowy rok. Jak powszechnie wiadomo umycie włosów, może więc doprowadzić do pozbycia się nie tylko brudu, ale także zmycia z nas dobrej passy finansowej. Przyjmowanie leków ściągnie na nas uwagę chorób i najbliższy rok spędzimy prawdopodobnie w szpitalnym łóżku. Rozbicie przedmiotów może doprowadzić do rozbicia naszych rodzinnych relacji, pożyczanie pieniędzy wpędzić nas w długi, a zjedzenie owsianki sprowadzi na nas biedę.[1] Na tym jednak nie koniec, gdyż powinniśmy przywiązać także szczególną uwagę do prezentów, które zechcemy podarować dziś swojej rodzinie. Każdy przedmiot ma przecież swoje ukryte znaczenie. W ten oto sposób obdarowując kogoś zegarkiem damy mu znać, iż jego czas jest już policzony. Otrzymanie butów może doprowadzić do przybycia w nich do naszego życia zła, które brzmi w języku chińskim tak właśnie, jak para butów. Należy też unikać koloru czarnego i białego oraz liczby cztery, związanych ze śmiercią. Wielu Chińczyków traktuje tą sprawę niezwykle poważnie, więc podarowanie bliskiemu czterech czarnych zegarów może nie być najlepszym pomysłem na wzmocnienie naszych więzów rodzinnych w nowym roku.[2]

Co będzie, zatem dobrym prezentem? Chińczycy, którzy lubią spożywać alkohol, bądź palić papierosy na pewno mogą spodziewać się tego rodzaju podarunków. Właściwym wyborem będzie też herbata, a także niektóre owoce – kosz jabłek lub pomarańczy na pewno zostanie przyjęty z uśmiechem. Unikać należy jednak gruszek, których nazwa brzmi niemal jednako ze słowem dzielić. Nie pasują, one do radosnej rodzinnej atmosfery, której celem jest przecież wzmocnienie więzów z bliskimi. Popularnym i wysoce cenionym prezentem jest także koperta z pieniędzmi. Koniecznie czerwonego koloru, wypełniona odpowiednią ilością banknotów. Jest to typowy podarunek rodziców dla dzieci. W wielu rodzinach pieniądze otrzymają także dziadkowie jako bonus do emerytury. Taki podarunek powinny, zatem przygotować osoby zarabiające, dla tych, które jeszcze nie pracują bądź już zakończyły pracę. Wyjątkiem są tutaj koperty, które Chińczycy otrzymają przed nowym rokiem od swoich pracodawców. Im wyżej ceniony pracownik, tym większa suma pieniędzy się w niej znajdzie. Nic więc dziwnego, iż chiński nowy rok to okres, w którym wydaje się ogromne ilości gotówki, a sklepowe pułki pustoszeją. Według danych chińskiego urzędu statystycznego, konsumpcja w okresie festiwalu wynosi niemal trzecią część całej konsumpcji rocznej i ma kluczowe znaczenie dla chińskiego rynku wewnętrznego.[3]

Rodzinna atmosfera oraz stosik prezentów zdecydowanie przywodzi na myśl Boże Narodzenie. O ile jednak najważniejsze zachodnie święto spędzimy we względnej ciszy i spokoju, Chińczycy nie zamierzają tego dnia szczędzić sił na okazanie radości. Większość zabaw, którym oddadzą się tego wieczoru, będzie jednak musiała ustąpić pierwszeństwa uroczystej kolacji, w której przygotowaniu powinni wziąć udział wszyscy członkowie rodziny. Popołudnie ostatniego dnia roku, zwanego chúxī- 除夕spędzimy, więc w kuchni gotując tradycyjne potrawy bądź, jeśli nie zrobiliśmy tego wcześniej, strojąc nasz dom odpowiednimi ozdobami. Przed obiadem nasze drzwi koniecznie powinny zostać opatrzone dwoma symetrycznie umieszczonymi pasami czerwonego materiału zawierającymi krótkie chińskie sentencje, zazwyczaj życzenia szczęścia i pomyślności. Wywiesimy też przed swoimi domami czerwone latarnie, a w oknach pojawią się tradycyjne wycinanki. Zakupienie płótna ozdobionego znakiem 福 – fu, to kolejna stara tradycja. Często widuje się znak odwrócony do góry nogami. Jest to popularna chińska gra słowna – odwrócone fu, to dosłownie fu dao, które fonetycznie możemy także przetłumaczyć, jako – szczęście przybyło.[4]

Kiedy tylko zapadnie zmrok, nadchodzi czas, na który wszyscy czekali. Pora, aby po raz kolejny przegonić Nian i uczcić nadejście nowego roku. Ulice Chińskich miast zapełnią tłumy ludzi, powietrze wypełni dym oraz dźwięk tysięcy wybuchających petard, a niebo rozświetlą sztuczne ognie. Po zakończeniu pokazów rodziny powrócą do swoich domów oraz zasiądą do sutej wieczerzy. Tradycyjne noworoczne potrawy cechuje ogromna różnorodność. Niemal każda prowincja nieco inaczej uczci wigilię nowego roku, jest jednak kilka dań, które powinny znaleźć się na każdym chińskim stole.

W niemal całych Chinach zjemy, więc chińskie pierożki – 饺子 – jiǎo zi. Przypominają one nieco ukraińskie pielmieni, chociaż farsz, którym zostaną wypełnione, odzwierciedlał będzie walory miejscowej kuchni, od mięs, przez owoce morza, do suszonych owoców. Spożywanie ich w czasie noworocznej kolacji ma jednak dodatkowe, ukryte znaczenie. Otóż słowo „jiao” może także oznaczać zmianę, tym samym 饺子 idealnie nadają się do spożycia w trakcie wymiany starego roku na nowy. Co więcej, istnieje także popularny zwyczaj umieszczenia czystej monety w kilku pierożkach. Osoby, którym trafi się taka niespodzianka z pewnością będą cieszyć się nadzwyczajnym szczęściem w całym nadchodzącym roku.[5]

Nie można też zapomnieć o rybie. Po raz kolejny występuje tu gra słowna. Budowa chińskiego języka powoduje, iż każde słowo ma bardzo dużą ilość znaczeń. W tym przypadku wyraz ryba – „Yu” brzmi jednako, jak „Yu” – korzyść. Popularne chińskie błogosławieństwo – oby w każdym roku trafiła Ci się korzyść, można zatem odczytać – oby w każdym roku trafiła Ci się ryba.

Na południu Chin szczególnie popularne jest także noworoczne ciasto Nian Gao. Lepi się je z kleistego ryżu, a następnie można je przygotować na wiele różnych sposobów. Jego nazwa brzmi podobnie do wyrażenia „rok wyżej”. Utożsamia się je z rozwojem oraz wejściem w kolejny rok, w którym powinno spotkać nas więcej szczęścia.[6]

W każdym regionie pojawią się ponadto regionalne specjały. Na północy szczególnie popularny jest makaron, w wielu regionach jada się owoce morza, krewetki, homary i ostrygi. W niektórych miastach tradycyjnie zjemy też zupę Hot Pot. Zasada jest jedna – uczta musi dorastać do rangi wydarzenia, któremu towarzyszy. Ważne, aby w tym czasie poczęstować domowników najlepszym jedzeniem, na jakie możemy sobie pozwolić. W końcu „Reunion dinner” to najważniejszy posiłek w roku.[7]

Koniec wieczerzy wyznacza początek zabawy, która powinna trwać przynajmniej do godziny dwunastej w nocy, chociaż wiele rodzin będzie kontynuowało obchody do białego rana. Jest to doskonały czas na grę w chińskie szachy, pokera lub Mahjonga. Dozwolony jest nawet hazard, a dzieciom pozwala się wygrać pieniądze. Wszyscy członkowie rodziny złożą sobie odpowiednie życzenia, wręczone też zostaną prezenty, a radośnie głośna atmosfera świąt będzie trwać przez długie godziny, w końcu Nian nadal może stanowić jeszcze zagrożenie.

Ostatnim ważnym wydarzeniem tego dnia będzie noworoczna gala, która sprowadzi przed ekrany telewizorów miliony Chińczyków z całego kraju. W miarę możliwości oglądać ją będą także Ci, którzy święta spędzają poza granicami ojczyzny. Szykuje się, zatem prawdziwe telewizyjne wydarzenie roku i to na skalę światową. Odkąd po raz pierwszy wyświetlono ją w 1983 roku, stale zdobywała nowych fanów, a sam program gali z czasem przerodził się w niezapomniane wydarzenie kulturalne, o ogromnej różnorodności występów. Zeszłoroczna edycja pobiła wszelkie rekordy oglądalności, sięgając wyniku 690 milionów widzów. Jeśli jeszcze to nie robi odpowiedniego wrażenia, starczy powiedzieć, iż niemal dziesiąta część ludności świata skupiła całą swoją uwagę na ekranach teleodbiorników. Trwające cztery i pół godziny show ma na celu nie tylko zjednoczenie rodzin wokół wspólnej rozrywki. Tego jednego wyjątkowego dnia powinien zjednoczyć się cały chiński naród. Wszystkie występy stanowić będą esencję najbardziej cenionych aspektów chińskiej kultury, historii, czy sztuki. Z pewnością możemy się, więc spodziewać pojawienia takich postaci jak Małpi Król – Sun Wukong, czy boski Jadeitowy Cesarz. W końcu emitowany przez CCTV program, o największej oglądalności na świecie to idealna okazja na promocję tradycyjnej chińskiej kultury. [8]

Zabawa na dniu dzisiejszym się oczywiście nie kończy. Zaraz po godzinie dwunastej rozpocznie się kolejna kanonada, wybuchną nowe petardy i fajerwerki. Rozpoczną się także słynne na całym świecie parady. Tłum tancerzy utrzymujących w górze długie wizerunki smoków przeprowadzi je w korowodzie przez ulice miast, odbędą się tradycyjne występy. Kolejni przebrani artyści wykonają taniec lwów. Wielu ludzi, którym udało się przespać całonocne występy zbudzi się wczesnym rankiem, aby otwierając drzwi swoich domów wystrzelić specjalną petardę. Powinna być ona nabita brokatem oraz mnóstwem czerwonych papierków, które po wystrzeleniu zasypią cały chodnik, tworząc błyszczący kobierzec prowadzący do drzwi. Jest to również odpowiedni dzień, aby odwiedzić swoich sąsiadów, przyjaciół i krewnych, aby razem z nimi świętować nadejście nowego roku. Odwiedzając cudzy dom zostaniemy prawdopodobnie poczęstowani herbatą i słodyczami.[9]

Drugi dzień świąt, który według naszego kalendarza wypada 9 lutego to odpowiednia pora, aby uhonorować seniorów swojego rodu. Powinniśmy oddać cześć przodkom oraz szczególną uwagą otoczyć dziadków. W wielu rodzinach jest to także dzień, w którym zamężne kobiety udadzą się odwiedzić własnych rodziców, w chińskiej kulturze, ślub oznacza dla nich wstąpienie do rodziny męża i to z nią powinny one spędzić poprzednie dni. Zabawnym zwyczajem może się natomiast wydać szczególnie dobre traktowanie zwierząt domowych w tym czasie. Drugi dzień świąt oznaczać będzie urodziny wszystkich psów.[10]

Trzeci oraz czwarty dzień nowego roku stanowi wyczekiwaną przez wielu przerwę. Po ciężkich dniach przygotowań, a następnie długiej zabawie i wielu odwiedzinach, które miały miejsce w ostatnim czasie, nadchodzi moment, aby zamknąć drzwi domu. Jest to czas, aby wspomnieć zmarłych członków rodziny, a wielu ludzi zdecyduje się w ogóle nie wychodzić na zewnątrz. Wierzy się, iż w czasie trzeciego oraz czwartego dnia festiwalu ziemię przemierzają złe duchy, które mogą dostać się do naszych domów, jeśli nieopatrznie uchylimy przed nimi drzwi.[11]

Już piątego dnia przyjdzie nam rozpocząć święta na nowo, o tym jednak dowiemy się wkrótce.
Tymczasem warto odpowiednio przygotować się na zbliżający się Chiński Nowy Rok. Do zmroku pozostało już przecież tylko kilka godzin. Póki, co stary Nian mocno śpi… jeszcze.

[1] Travelchinaguide.com, Chinese New Year Taboos, http://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/new-year/taboos.htm (dostęp 4 lutego 2016)

[2] Travelchinaguide.com, Chinese New Year Gifts Ideals, http://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/new-year/gifts-ideas.htm (dostęp 4 lutego 2016)

[3] Rynekchinski.pl, Chiński Nowy Rok, http://www.rynekchinski.pl/chi324ski-nowy-rok.html (dostęp 4 lutego 2016).

[4] Rynekchinski.pl, Chiński Nowy Rok, http://www.rynekchinski.pl/chi324ski-nowy-rok.html (dostęp 4 lutego 2016)

[5] Travelchinaguide.com, chinese new year food, http://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/new-year/food.htm (dostęp 4 lutego 2016)

[6] Ibidem,

[7] Ibidem,

[8] Travelchinaguide.com, Chinese New Year Gala, http://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/new-year/gala.htm (dostęp 4 lutego 2016).

[9] Nationsonline.org, Chinese New Year Celebration, http://www.nationsonline.org/oneworld/Chinese_Customs/chinese-new-year-festivities.htm (dostęp 4 lutego 2016)

[10] Ibidem,

[11] Ibidem.

Jan Furmanek
Absolwent warszawskiej uczelni Collegium Civitas na kierunku Stosunki Międzynarodowe - Studia Azjatyckie. Po ukończeniu studiów licencjackich wyjechał do Chin pogłębiać swoją wiedzę o języku i kulturze. Obecnie student Zhejiang International Studies University, uczestnik rocznego programu nauki języka mandaryńskiego w Hangzhou. Jego zainteresowania akademickie skupiają się wokół stosunków politycznych Chin z krajami Europy Środkowej i Wschodniej, perspektyw gospodarczej współpracy ChRL i Rzeczypospolitej Polskiej oraz geopolityki Azji Wschodniej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *