Home > Kultura > Mistrz i jego uczeń – chińska edukacja przez wieki

Mistrz i jego uczeń – chińska edukacja przez wieki

W dniu 19 lutego 2016, w chińskich serwisach informacyjnych ukazała się wiadomość mówiąca o tym, że na podstawie badań Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang, OECD – Organization for Economic Cooperation and Development; międzynarodowa organizacja o profilu ekonomicznym skupiająca aż 34 wysoko rozwinięte i demokratyczne państwa, której celem jest wspieranie państw członkowskich w celu osiągnięcia jak najwyższego poziomu wzrostu gospodarczego i stopy życiowej obywateli), najbardziej wykwalifikowaną kadrą nauczycielską wśród nauczycieli na poziomie gimnazjalnym stanowią nauczyciele z Szanghaju! Ocenie poddano niemal 4 000 nauczycieli w ponad 199 placówkach szkolnych wraz z nauczycielami z 37 innych miast oraz krajów. Szanghajski system edukacji zaimponował całemu światu, kiedy to uczniowie z tego właśnie miasta, dwukrotnie zdobyli pierwszą nagrodę Programu Międzynarodowej Oceny Studentów, zorganizowanego przez OECD, w przedmiotach takich jak matematyka, nauki ścisłe oraz czytanie ze zrozumieniem.

Zgodnie z wynikami badań, aż 98,5 % nauczycieli z Szanghaju posiada tytuł licencjata lub wyższy. Światowa średnia dotycząca posiadania tytułu licencjata lub wyższego wśród nauczycieli wynosi 92,7%. Średnia wieku nauczycieli z Szanghaju sięga 38 lat i jest o pięć lat niższa niż średnia światowa. Co więcej badania pokazują również, że każdy z nauczycieli, co roku poświęca średnio 63 dni na szkolenia, rozwój osobisty i podnoszenie kwalifikacji (dwa razy więcej czasu niż wynosi średnia światowa w tym samym zakresie!), dodatkowo dyrektorzy Szanghajskich szkół poświęcają zdecydowanie więcej czasu na naukę niż sprawy administracyjne, dokładnie odwrotnie niż ich koledzy po fachu na całym świecie.

Chcąc pojąć znaczenie chińskiej edukacji, dla tak licznego narodu jakim są obywatele Państwa Środka oraz szukając źródeł tak ogromnego zaangażowania uczniów i nauczycieli w proces nauki, należy cofnąć się do jej początków, a więc aż do czasów sprzed trzech tysięcy lat!

Pierwsze przejawy nauki oraz nauczania w starodawnych Chinach, opierają się na praktykowanym przez ludzi pierwotnych nauczaniu poprzez doświadczenia, zajęcia praktyczne oraz na zasadzie ustnego przekazywania sobie wiedzy. Później, czyli około 200 tysięcy lat temu, powstały pierwsze znaki pisma chińskiego: 图书文字 (tú shū wén zì – pismo obrazkowe) oraz 象形文字 (xiàng xíng wén zì – znaki piktograficzne). Na ich podstawie powstała pierwsza szkoła, czy też uniwersytet, który nazwany został “成均”(chéng jūn). Za czasów mitycznej dynastii Xia (夏, czyli około 2000 lat temu), pojawiły się już formalne jednostki przeznaczone do nauczania, nazwane 校 (xiào czyli szkoła, współcześnie w słowie szkoła stosuje się wyraz dwuznakowy 学校: 学 xué – jako uczyć, studiować oraz 校xiào – jako szkoła). Nazwa ta ewoluowała wraz z upływem czasu: za czasów dynastii Shang (商朝, 1600-1046 p.n.e.) funkcjonowała jako “庠”(xiáng), a za czasów dynastii Zhou (周朝, 1046-256 p.n.e.), określana była jako “序”(xù).

Określenie 序 podzielono na 东序 („wschodnia szkoła) oraz 西序 (zachodnia szkoła). 东序 było określeniem używanym do nazwania uczelni wyższej, swoistego rodzaju uniwersytetu, do którego w ówczesnych czasach, uczęszczały dzieci z wyższych klas społecznych. Natomiast do 西序, określanej jako szkoła podstawowa, uczęszczały dzieci zwykłych obywateli.

W czasach Zachodniej dynastii Zhou (西周, 1027-771 p.n.e.), czyli złotych czasach niewolnictwa w Chinach, pojawił się jeden z trzech głównych rodzajów edukacji w Chinach, a mianowicie Szkolnictwo Oficjalne (Urzędnicze), zwane po chińsku 官学 (官guān jako urzędnik, publiczny, oficjel). W tym okresie, szkoły dzielono na Szkoły Imperialne (Szkoły Państwowe), zwane 国学 (国 guó jako państwo oraz 学xué jako uczyć, studiować) oraz na Szkoły Wiejskie zwane 乡学 (乡xiāng jako wioska). Szkoły Imperialne, które skupiały w swoich ścianach dzieci wysoko postawionych, dzieliły uczniów ze względu na wiek oraz poziom ich wiedzy, prowadząc dwie klasy: Wyższą (大学 dà xué: 大 dà jako duży, dojrzały, starszy) oraz Niższą (小学 xiăo xué, 小xiăo jako mały, młodszy).[1] W tych czasach, głównymi przedmiotami, stanowiącymi treść nauczania były: 礼 (礼仪 lĭ yí czyli wszelkiego rodzaju ceremonie oraz rytuały) oraz 乐 (音乐yīn yuè czyli muzyka oraz granie na instrumentach). Oprócz nich uczono również strzelectwa, powożenia, kaligrafii (czytania i pisania), matematyki, czyli tak zwanych Sześciu Sztuk (六艺 liù yì). Wraz z upływem czasu szkolnictwo to rozwijało się i na przełomie panowania dynastii Sui (隋朝 Suí cháo, 581-617) oraz Tang (唐朝 Táng cháo, 618-907), zaowocowało pojawieniem się Egzaminów urzędniczych w Chianch (科举 kē jŭ – tradycyjny system państwowych egzaminów urzędniczych w cesarskich Chinach. Wprowadzony w 596 roku, przetrwał niemal do końca cesarstwa).

Drugim rodzajem edukacji w Państwie Środka była tzw. Edukacja Prywatna (私学 sī xué, 私 sī jako osobista, prywatna, samodzielna). Jej prekursorem był wielki chiński filozof i mędrzec Konfucjusz (孔子Kŏngzĭ 551-479 p.n.e.), który już w Okresie Wiosen i Jesieni (春秋时代Chūnqiū Shídài – okres w historii Chin między 770 lub 722 a 481 r. p.n.e. Jego nazwa pochodzi od Kroniki Wiosen i Jesieni, której autorstwo tradycja przypisuje Konfucjuszowi. Stanowi podokres panowania dynastii Zhou), jako pierwszy zapoczątkował trend nauczania w relacji mistrz i uczeń. To właśnie on, jako jednej z pierwszych, zarzucił dzielenie i wartościowanie uczniów tylko ze względu na ich status materialny i pochodzenie, w myśl swojego własnego powiedzenia: “有教无类”(yŏu jiào wú lèi), a mianowicie „edukacja dla wszystkich”! Dzięki temu, edukacji mogła docierać do wszystkich, a sam Konfucjusz miał niemalże ponad 3000 uczniów!

Trzecim rodzajem edukacji była Akademia Nauk Klasycznych zwana 书院 (shū yuàn, 书 shū jako literatura/nauka/pismo, oraz 院yuàn jako instytucja). Ten rodzaj edukacji pojawił się w Chinach za czasów panowania dynastii Tang (唐朝 Táng cháo, 618-907), a rozpowszechnił się za czasów dynastii Song (宋朝 Sòngcháo, 960-1279) i był wyższej klasy odmianą Edukacji Prywatnej. Rozwijała się ona prężnie wraz z kontynuacją przeprowadzania Egzaminów urzędniczych, aż do roku 1905, kiedy to pod koniec panowania dynastii Qing (清朝 Qīngcháo, 1644-1911) zaczęła rozwijać się bardziej współczesna forma edukacji, a Egzaminy urzędnicze oraz Akademia Nauk Klasycznych powoli odeszły w zapomnienie na rzecz współczesnego systemu edukacji.

Żródła:

  1. 《中国概况》;王顺洪,北京大学出版社,2007
  2. http://www.jfdaily.com/kejiao/bw/201602/t20160219_2130379.html
  3. http://www.cssn.cn/dybg/dybg_jy/201602/t20160219_2874303.shtml
  4. http://learning.sohu.com/20160219/n437933520.shtml
  5. http://news.xinhuanet.com/english/2016-02/19/c_135113216.htm
  6. http://baike.baidu.com/subview/1383602/10983753.htm
  7. http://baike.baidu.com/link?url=0JDOuxXFuMC9WsMpV6C-RPJIUIm6yq14dtrViLU0zo_tXX5VBVjaTNL-EJeUO3odSRPLymQ_0l0H-mk5Z-Efi_
  8. http://baike.baidu.com/link?url=dD3SJnZWJxTyqYO5f6RUnf-MNG6HW6xtuVSMrHSk6neZYsNHTUqAg3_GrCcwmpFu6k1-Z2fdwTVwGSunEJa6cK
  9. http://education.news.cn/

[1] We współczesnym języku chińskim określenie 小学 występuje jako nazwa Szkoły Podstawowej, natomiast 大学 określa Uniwersytet, Szkołę Wyższą

Autor zdjęcia: Rob Web

Natalia Wysocka
Absolwentka Poznańskiej WSJO na kierunku sinologii, obecnie kończy studia magisterskie na tym samym kierunku, na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Swoje zainteresowania językiem chińskim oraz kulturą Państwa Środka zgłębiała i poszerzała podczas kursu językowego na Tajwanie oraz na rocznym stypendium językowym w kontynentalnych Chinach, w Chengdu stolicy prowincji Syczuan. Wolontariuszka Bookworm Literary Festival 2014 w Chengdu, tłumacz i lektor języka chińskiego, miłośniczka podróży oraz dobrej książki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *