Home > Gospodarka i Polityka > Gospodarka > Analiza zagrożeń wynikających z wykorzystania paliw kopalnych w Chińskiej Republice Ludowej

Analiza zagrożeń wynikających z wykorzystania paliw kopalnych w Chińskiej Republice Ludowej

W niniejszej pracy zostanie szczegółowo przeanalizowane zaopatrzenie Państwa Środka w kluczowe dla przemysłu surowce energetyczne, takie jak węgiel, ropa naftowa czy gaz ziemny. Przedstawione zostaną zasoby własne poszczególnych paliw kopalnych, ich konsumpcja oraz import. Dane zostaną zaprezentowane zarówno w ujęciu ilościowym, jak i dla lepszego oglądu sytuacji, w postaci map i wykresów. Ma to na celu ukazanie potencjalnych trudności lub zagrożeń związanych z logistyką kopalin wewnątrz kraju czy ich importem z zagranicy, a przed wszystkim z rosnącym zużyciem surowców w ChRL. Rok 1989, jako koniec Zimnej Wojny i bipolarnego układu sił na świecie, jest doskonałą cenzurą dla początku rozważań. Natomiast rok 2012 został wybrany jako ostatni, z którego pochodziły wiarygodne dane liczbowe. Niektóre informacje pochodzą również z roku 2013 i 2014. Dane wykorzystane do niniejszego opracowania zaczerpnięto z fachowych oraz informacyjnych stron internetowych, w większości anglojęzycznych. Głównym źródłem był portal amerykańskiego rządowego Urzędu ds. Informacji i Energii (Energy Information Administration). Jest to jedna z najbardziej wiarygodnych i renomowanych instytucji, zajmujących się problematyką energii i surowców potrzebnych do jej wytworzenia. Niniejsza analiza ma na celu wskazanie istotnych wyzwań i zagrożeń dla Chińskiej Republiki Ludowej, związanych z rosnącym wykorzystaniem takich surowców jak węgiel, gaz i ropa naftowa.

Produkcja energii elektrycznej w ChRL

1

Istotnym elementem tej części pracy jest Wykres 1. Ukazuje procentowy udział głównych surowców energetycznych w wytwarzaniu energii elektrycznej w Chińskiej Republice Ludowej w 2013 roku. Jak wynika z diagramu, wśród surowców wykorzystywanych do produkcji energii elektrycznej w Chinach prym wiedzie węgiel. Służy do wytworzenia blisko 2/3 jej łącznej produkcji. Gaz ziemny i ropa naftowa jako paliwo dla elektrowni zapewniają odpowiednio 2% i 4% łącznej produkcji energii elektrycznej. Te trzy kopaliny stanowią blisko 70% energii elektrycznej w Chinach[1]. Aż 22% całkowitej produkcji pochodzi z elektrowni wodnych, zainstalowanych na dwóch wielkich chińskich rzekach – Jangcy i Huang He. Łącznie wszystkie elektrownie, korzystające z energii spadku wody, dostarczyły Chinom w 2011 roku najwięcej na świecie, bo aż 230, gigawatów mocy[2]. Pozostałe źródła odnawialne gwarantują ok. 7% łącznej produkcji prądu. Energia wiatrowa stanowi 6%, a energia słoneczna 1% wytworzonej energii elektrycznej. Dziwić może niewielkie wykorzystanie energii jądrowej – to zaledwie 12,5 gigawata energii elektrycznej, blisko 1% całkowitej mocy elektrowni w ChRL. Władze w Pekinie zdają sobie sprawę z korzyści płynących z dywersyfikacji czy uniezależnienia się od importu surowców energetycznych, jakie niosą za sobą źródła odnawialne oraz energetyka jądrowa. W opublikowanej na przełomie 2012 i 2013 roku „Białej Księdze”, dotyczącej rozwoju sektora energetycznego, zapowiedziano zwiększenie produkcji energii uzyskiwanej z powyższych źródeł do 30% łącznej produkcji do końca 2015 roku[3]. Jak można zauważyć, plan ten udało się zrealizować przed terminem. Zapewne istotnym powodem odejścia od energii pozyskiwanej w wyniku spalania paliw kopalnych mogą być także problemy związane z narastającym zatruciem środowiska naturalnego. W raporcie opublikowanym w 2013 roku przez Uniwersytet Tsinghua i Azjatycki Bank Rozwoju straty z tego powodu oceniane są na 1,2% rocznego PKB chińskiej gospodarki[4]. Przyszłe koszty dla gospodarki, związane z leczeniem chorób będących następstwem dzisiejszej sytuacji, są na razie nieoszacowane. Warto nadmienić, iż ponad 40% mocy elektrowni Państwo Środka posiada we wschodnich i północno – wschodnich prowincjach[5], które zamieszkuje blisko 92%[6] z liczącej przeszło 1 miliard 330 milionów populacji[7], i w której znajduje się pięć ważnych dla państwa specjalnych stref ekonomicznych[8] oraz gęsta sieć komunikacji lądowej, rzecznej i lotniczej[9]. Powyższe dane będą pomocne przy właściwej ocenie informacji zawartych w kolejnych podrozdziałach. Dotyczą one wydobycia, produkcji oraz importu paliw kopalnych, tj. węgla, ropy naftowej i gazu.

Oczywiście energetyka to nie jedyna gałąź gospodarki, która jest odbiorcą powyższych surowców. Rozwijający się dynamicznie przemysł ciężki zużywa ogromne ilości węgla do produkcji stali. Natomiast ropa naftowa wykorzystywana jest przy produkcji tworzyw sztucznych. Nie można również zapomnieć o sprzedaży samochodów, intensywnie rosnącej w Państwie Środka. W 2013 Chińczycy kupili rekordowe przeszło 20 mln aut. Zdaniem chińskiego stowarzyszenia producentów motoryzacyjnych China Association of Automobile Manufacturers sprzedaż ta powinna rosnąć w kolejnych latach nawet o 10% rocznie[10]. W tym przypadku coraz ważniejszym konsumentem paliw ropopochodnych stają się w Chinach gospodarstwa domowe.

Rozmieszczenie zasobów, produkcja oraz konsumpcja węgla w Chinach

Jak można zauważyć na Rysunku 1., największe złoża węgla, około 7/8 całkowitych zasobów ChRL, znajdują się w zachodnich i północno – zachodnich prowincjach. Niezaprzeczalnie głównym odbiorcą energii elektrycznej są wschodnie, nadmorskie prowincje. To samo tyczy się lokalizacji głównych ośrodków przemysłowych. Sytuacja ta jest dalece niekorzystna z punktu widzenia logistyki, gdyż infrastruktura w zachodnich prowincjach jest wciąż słabo rozwinięta. Ponadto dochodzi w nich do wzmożenia niepokojów na tle etnicznym. W przypadku zaostrzenia sytuacji mogą doprowadzić one do czasowych problemów związanych z wydobyciem czy transportem węgla. Rośnie również zagrożenie wynikające z terroryzmu islamskiego.

2

Kolejnym z problemów chińskiego górnictwa węgla kamiennego jest katastrofalny poziom bezpieczeństwa w kopalniach. Co roku w wypadkach giną ponad dwa tysiące górników[11]. Należy jednak podkreślić, iż roczna liczba poszkodowanych maleje. W ciągu pierwszych pięciu lat minionej dekady ilość ofiar śmiertelnych w wypadkach górniczych w Chinach oscylowała w granicach 5 – 7 tysięcy rocznie[12]. Należy się zatem liczyć z ewentualnością, iż w bogacącym się chińskim społeczeństwie liczba chętnych do pracy w warunkach zagrażających życiu i zdrowiu będzie coraz mniejsza. W związku z tym sektor górniczy czekać będzie kosztowna modernizacja systemów bezpieczeństwa w kopalniach, a nawet konieczność zamknięcia najniebezpieczniejszych z nich.

Tabela 1. pozwoli zapoznać się ze stanem zaopatrzenia chińskiej gospodarki w węgiel. Jak wykazują przytoczone dane ilościowe, Chiny na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat stały się państwem samowystarczalnym w zakresie wydobycia i konsumpcji węgla. Rezerwy tego surowca zapewniają stabilne zaopatrzenie energetyki i przemysłu. Chińskie zasoby węgla zajmują pierwsze miejsce na świecie[13] i według niektórych szacunków wystarczą jeszcze przynajmniej na 100 lat intensywnej eksploatacji. Warto zwrócić uwagę, iż w ciągu ponad dwudziestu lat produkcja i zużycie węgla w Chinach wzrosły blisko 3,5 krotnie. Choć, jak wykazano, jego zasoby są niezwykle duże, a wysokość wydobycia dorównuje konsumpcji surowca, to jednak w badanym okresie import węgla do ChRL wzrósł ponad 125 krotnie. W 1989 roku wynosił on ok. 0,23% całkowitego zużycia. Natomiast w 2012 roku już przeszło 8%. Widać tu rosnący wpływ niekorzystnego umiejscowienia własnych zasobów w obrębie kraju i konieczność importowania ich drogą morską. Mimo posiadania własnych zasobów, dostarczanie zagranicznego węgla zakładom przemysłowym na wschodzie kraju okazuje się być bardziej opłacalne ekonomicznie, niż transport lądowy z odległych prowincji. Chińska Republika Ludowa jest bezsprzecznie największym producentem węgla na świecie, z wydobyciem sięgającym 45,9% globalnej produkcji tegoż surowca[14]. Jest jednocześnie największym jego konsumentem. Rocznie ChRL zużywa prawie tyle samo węgla, co reszta państw świata łącznie[15]. W świetle powyższych danych fakt znaczącej dominacji chińskiego węgla jako głównego surowca energetycznego przestaje zaskakiwać.

3

Jednakże problemy związane z logistyką surowca, bezpieczeństwem czy środowiskiem naturalnym będą decydować o nieuniknionym odchodzeniu od węgla jako podstawowego surowca energetycznego na rzecz źródeł odnawialnych oraz energii jądrowej. Ten proces ma już miejsce w Chinach od kilku lat. Należy jednak pamiętać, że o ile w przypadku energetyki zastąpienie węgla jest jak najbardziej możliwe, o tyle przemysł ciężki odpowiadający za blisko 20%[16] jego zużycia jest w zdecydowanie gorszej sytuacji.

Rozmieszczenie zasobów, produkcja oraz konsumpcja ropy naftowej w Chinach

Chińska Republika Ludowa znajduje się na dziewiątym miejscu na świecie pod względem wielkości posiadanych złóż ropy naftowej. Ich wielkość szacuje się na ponad 147 mld baryłek[17]. Na załączonej mapie (Rysunek 2.) można zauważyć, iż umiejscowienie chińskich pól roponośnych jest bardziej korzystne z punktu widzenia transportu surowca, niż w przypadku złóż węgla. Jednak znaczne rezerwy ropy na zachodzie kraju powodują problemy związane z logistyką i bezpieczeństwem, tak jak w przypadku węgla. Natomiast pokłady surowca znajdujące się pod dnem morskim rodzą problemy natury ekonomicznej. Wydobycie z dna ropy naftowej jest bardziej kosztowne, niż ze złóż lądowych. Rezerwy ropy generują również konflikty polityczne – często stają się przedmiotem roszczeń innych państw. Przykładem tego jest spór o złoża położone wokół Wysp Paracelskich (z aż pięcioma państwami tj. Wietnamem, Republiką Chińską, Filipinami, Malezją i Brunei, z czego dwa pierwsze podobnie jak Chiny roszczą sobie prawa do całości spornego terytorium) czy Rybackich[18].

5

Dane ilościowe, przedstawiające zaopatrzenie gospodarki Państwa Środka na przestrzeni ostatnich przeszło dwudziestu lat w ropę naftową, znajdują się w Tabeli 2. Jak wynika z przytoczonych informacji, konsumpcja ropy w Chińskiej Republice Ludowej w latach 1989 – 2012 wzrosła o ponad 420%, podczas gdy wydobycie o niecałe 150%. Rozdźwięk między lawinowo rosnącym zużyciem, a powolnym wzrostem produkcji doprowadził do sytuacji, gdy zapotrzebowanie na ropę naftową w Chinach ponad dwukrotnie przekroczyło jej wydobycie. Efektem tego jest uzależnienie chińskiej gospodarki od importu surowca z zagranicy. Od 2009 roku Chiny importują więcej ropy, niż same wytwarzają, a różnica ta pogłębia się. Warto przy tym nadmienić, iż ChRL jest w czołówce globalnych producentów ropy. Dla przykładu, w 2011 roku była piątym producentem tego surowca na świecie[19].

6

Wykres 3. przedstawia państwa, będące największymi dostawcami ropy do Chin. Ukazuje on wagę problemu, jakim dla Państwa Środka jest konieczność zapewnienia nieprzerwanej dystrybucji surowca energetycznego drogą morską. Ponad 50% łącznego importu ropy naftowej w Chinach pochodzi z rejonu Zatoki Perskiej (w tym od bliskich sojuszników Stanów Zjednoczonych), niecałe 20% od państw afrykańskich, ponad 5% z rejonu Ameryki Południowej oraz niecałe 15% bezpośrednio z Azji. Istotnym problemem nie są odległości, dzielące państwa dostarczające ropę naftową od ChRL, lecz przede wszystkim konieczność jej transportu morskiego. Tylko dwóch z głównych chińskich dostawców ropy, Kazachstan i Federacja Rosyjska, przesyła ją transportem rurociągowym. Kraje te odpowiedzialnie są za jedynie kilkanaście procent łącznego importu surowca do Chin.

7

Warto w tym kontekście wspomnieć o podpisanej w 2010 roku umowie o współpracy energetycznej. Gwarantuje Chinom dostawy ropy naftowej w wysokości 15 mln ton rocznie, w zamian za kredyty dla rosyjskich firm naftowych na łączną sumę 25 mld USD[20]. Pozostałe ponad 85% łącznego importu, czyli ponad 4,5 miliona baryłek dziennie, należy sprowadzić do kraju tankowcami (stąd blisko 300 z tych wysoce specjalistycznych statków znajduje się w posiadaniu ChRL[21]). Skutkiem ewentualnego kryzysu może być przerwanie dostaw surowca i paraliż części gospodarki oraz pozbawienie armii Państwa Środka możliwości skutecznego działania w dłuższym okresie. Pojedynczy akt piractwa czy terroryzmu może zakłócić działanie niektórych gałęzi ekonomii. Rodzi to oczywiście konieczność wydatków na utrzymywanie obecności militarnej w całym potencjalnie zagrożonym regionie, by móc zapewnić sobie ciągłość dostaw w każdej sytuacji. Nim ropa znad Zatoki Perskiej znajdzie się w chińskich portach, tankowce muszą pokonać dwie cieśniny, Hormuz i Malacca, przez które dziennie przewożone są nawet 32 mln baryłek[22]. Przez samą cieśninę Malacca przepływa codziennie do 50 wielkich tankowców, które dostarczają ok. 80% ropy naftowej importowanej przez Chiny, Koree Południową i Japonię[23]. W tak licznie uczęszczanej przez statki i okręty cieśninie wypadek może mieć katastrofalne skutki dla państw uzależnionych od dostaw ropy naftowej z Bliskiego Wschodu czy Afryki.

Kolejny potencjalny problem dla chińskich decydentów może zostać spowodowany dużym wahaniem cen surowca. Na chwilę obecną (koniec 2015 roku) jedna baryłka ropy kosztuje około 50 dolarów, choć niecały rok wcześniej znacznie przekraczała pułap 100 dolarów. Jak niszczący może być ten czynnik dla gospodarki państwa uzależnionego od ropy naftowej pokazuje przykład upadku ZSRR oraz współczesny kryzys w Rosji. Należy również pamiętać, iż ponad 40% ropy naftowej do Chin dostarczają sojusznicy Stanów Zjednoczonych, rywalizujących z ChRL na obszarze Azji i Pacyfiku o prymat w regionie. Na chwilę obecną Arabia Saudyjska zwiększa wydobycie surowca. W efekcie obniża ceny na światowych rynkach, aby ograniczyć podaż amerykańskiej ropy pochodzącej z łupków. Jednakże należy pamiętać, iż oba państwa od kilkudziesięciu lat są bliskimi sojusznikami i, w razie konieczności, sprzymierzone z USA kraje Zatoki Perskiej mogą na rynkach naftowych prowadzić wspólne działania, wymierzone w Chińską Republikę Ludową.

Zasoby, produkcja oraz konsumpcja gazu ziemnego w Chinach

Złoża gazu ziemnego, będące w posiadaniu Chińskiej Republiki Ludowej, znajdują się na dwudziestym miejscu na świecie pod względem wielkości. Szacuje się je na 68,835 bilionów stóp sześciennych. Gaz ten jest w większości wydobywany w prowincji Syczuan oraz uzyskiwany przy wydobyciu ropy naftowej[24]. Położenie znaczących złóż gazu przedstawione na Rysunku 3. uwidacznia ich umiejscowienie zarówno w części wschodniej, jak i zachodniej. Zasadniczo eliminuje to problemy z transportem surowca wewnątrz kraju.

W Tabeli 3. znajdują się dane ilościowe dotyczące produkcji, konsumpcji oraz importu gazu ziemnego w gospodarce Państwa Środka. W niniejszym podrozdziale jako miarę objętości gazu zastosowano stopę sześcienną (cu ft), która równa jest 0,028316846592 m3. Metr sześcienny zaś to 35,3146667215 cu ft. Powodem użycia właśnie tej jednostki miary jest fakt, iż jest ona powszechnie używana w państwach anglosaskich. Dane amerykańskiej Energy Information Administration, dotyczące surowców energetycznych, wykorzystano w niniejszej pracy jako najbardziej wiarygodne i najpełniejsze. Z racji trudności przy zachowaniu odpowiedniej dokładności przy przeliczaniu stóp sześciennych na metry sześcienne postanowiono zachować oryginalne jednostki. Podobnie jak system metryczny, gwarantują nam uzyskanie właściwego obrazu proporcji i zależności.

  11

Jak wynika z przedstawionych danych, Chiny na przestrzeni blisko dwóch minionych dekad zaspokajały we własnym zakresie zapotrzebowania na gaz ziemny. Dopiero od roku 2006 zmuszone zostały do jego importu, a w roku 2007 po raz pierwszy konsumpcja surowca przekroczyła jego produkcję. Warto zauważyć, iż od roku 2004 popyt wewnętrzny na gaz rośnie co roku o około 20% (z wyjątkiem roku 2008). Według chińskich źródeł, w 2020 roku ilość energii elektrycznej uzyskiwanej z gazu ziemnego wzrośnie do poziomu 10% całkowitej jej produkcji w ChRL, natomiast gazu na potrzeby jej wytworzenia blisko czterokrotnie do poziomu blisko 10,6 bilionów cu ft[25]. Tak lawinowo rosnące zapotrzebowanie na ten surowiec będzie wymagało znacznych zakupów za granicą oraz zwiększenie wydobycia, ze szczególnym naciskiem na poszukiwanie nowy złóż. Jednocześnie według informacji medialnych z lata 2015 roku Chiny odkryły na swoim terenie złoża gazu łupkowego szacowane na ponad 15 bilionów stóp sześciennych[26] oraz odłożyły realizację podpisanego rok wcześniej kontraktu z Rosją na budowę rurociągu Ałtaj z Syberii oraz dostawy błękitnego paliwa w ilości ponad biliona cu ft każdego roku. W budowie pozostaje natomiast Siła Syberii, rurociąg mający dostarczać do Chin rosyjski gaz. Przepustowość gazociągu przekracza bilion stóp sześciennych rocznie[27]. Warto zwrócić uwagę na potencjalne polskie korzyści płynące z możliwości eksportu polskiego gazu łupkowego do Państwa Środka, choć z racji znacznego spowolnienia poszukiwań w naszym kraju jest to na chwilę obecną mało prawdopodobne. Ponadto nie można wykluczyć spadku konsumpcji gazu w Chińskiej Republice Ludowej w związku z pojawiającym się symptomami spowolnienia gospodarczego. Jednak obecnie, podobnie jak w przypadku ropy naftowej, zużycie tego surowca rośnie w błyskawicznym tempie. Wewnętrzna produkcja nie jest w stanie zaspokoić popytu i jest potrzebne importowanie coraz większej ilości zza granicy.

Podsumowanie

Analiza danych dotyczących zużycia i produkcji trzech głównych kopalnych surowców energetycznych w Chińskiej Republice Ludowej ukazała kilka istotnych faktów. Konsumpcja wszystkich tych kopalin zaczęła gwałtownie rosnąć na początku wieku. To efekt zakończenia Kryzysu Azjatyckiego i, co ważniejsze, przyjęcia Chin do WTO. Uczestnictwo w Światowej Organizacji Handlu zabezpiecza ChRL przed nałożeniem nań ceł i innych barier. Jednocześnie nie chroni pozostałych członków organizacji przed dumpingiem walutowym ze strony Chin, co pozwoliło Państwu Środka rozpocząć okres dynamicznego rozwoju w oparciu o eksport. Wzrost zużycia węgla, ropy i gazu stworzył dla decydentów w Pekinie nową sytuację, gdy państwo nie jest w stanie zaspokoić własnych potrzeb w zakresie surowców energetycznych. Wywołuje to również konkretne, potencjalne zagrożenia. W przypadku węgla, dominującego surowca w energetyce i przemyśle ciężkim, zachowana jest równowaga między wydobyciem a konsumpcją. Same złoża surowca są ogromne, lecz położone w oddalonych wschodnich i północnych prowincjach. Fakt ten czyni je trudno dostępnymi. Jednocześnie Chiny zmagają się z problemem zatrucia środowiska, spowodowanym spalaniem węgla, oraz kwestią bezpieczeństwa w kopalniach. W przypadku ropy naftowej i gazu sytuacja ChRL jest zdecydowanie gorsza. Oba te surowce muszą być importowane w dużych ilościach, gdyż różnica między zużyciem, a własną produkcją z roku na roku, co raz bardziej się powiększa. Komplikacją w przypadku ropy jest konieczność jej morskiego transportu z rejonu Zatoki Perskiej, Afryki oraz Ameryki Południowej. Wymusza to na Państwie Środka rozbudowę morskiego potencjału militarnego, zdolnego zabezpieczyć dostawy tą drogą. Niestabilność cen surowca na światowych rynkach w połączeniu z faktem, iż za połowę dostarczanego do Chin surowca odpowiadają bliscy sojusznicy Stanów Zjednoczonych, czyni uzależnienie od importu potencjalnym zagrożeniem dla ChRL. Kolejny ważny czynnik to konfliktogenne położenie podmorskich złóż ropy wokół Wysp Paracelskich, Spratly czy Peskadorów. W przypadku gazu ziemnego można zauważyć zdecydowanie większy względny wzrost jego zużycia, niż w przypadku dwóch poprzednich kopalin. Także i w tej sytuacji Państwo Środka jest zmuszone do importu coraz większych ilości surowca. Zdecydowana większość przewozu odbywa się rurociągami, min. z Rosji i Kazachstanu. Eliminuje to ryzyko związane z transportem dalekomorskim. Jednocześnie wymusza na Pekinie zwiększenie kontroli nad odległymi wschodnimi prowincjami, przez które gazociągi przechodzą, i w których część surowca jest wydobywana. Potencjalne złoża gazu łupkowego w Chinach mogą ograniczyć potrzeby importowe kraju. Niestabilna sytuacja wewnątrz kraju i na świecie może być sporym wyzwaniem dla Chin, które z racji swojego dynamicznego wzrostu gospodarczego stały się państwem uzależnionym od importu większości surowców energetycznych. Sytuację może odmienić spowolnienie gospodarki oraz zwiększenie obecności militarnej w odległych od kolebki państwa chińskiego prowincjach oraz na morzach i oceanach.

4

9

[1]          Dla porównania w 2012 roku było to ponad 90%.

[2]           Z. Magdziak, W Chinach powstanie nowa elektrownia jądrowa: http://www4.rp.pl/artykul/967286-W-Chinach-powstanie-nowa-elektrownia-jadrowa.html, [dostęp: 20.10.2015].

[3]           Ibidem.

[4]           Onet.pl, Wicepremier Chin : walka z zanieczyszczeniem powietrza wymaga czasu: http://wiadomosci.onet.pl/swiat/wicepremier-chin-walka-z-zanieczyszczeniem-powietr,1,5396216,wiadomosc.html, [dostęp: 8.06.2014].

[5]          Encyklopedia PWN, Chiny. Gospodarka: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny-Gospodarka;4573913.html, [dostęp: 20.10.2015].

[6]           Encyklopedia PWN, Chiny. Ludność: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny-Ludnosc;4573915.html, [dostęp: 20.10.2015].

[7]           CIA – The World Factbook, China: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html, [dostęp: 20.10.2015].

[8]           Encyklopedia PWN, Chiny. Gospodarka… op. cit.

[9]           Ibidem.

[10]          A. Kublik, Chiński rekord motoryzacji. Nikt na świecie nie kupił wcześniej tylu aut: http://wyborcza.biz/biznes/1,100896,15255045,Chinski_rekord_motoryzacji__Nikt_na_swiecie_nie_kupil.html?disableRedirects=true, [dostęp: 20.10.2015].

[11]         Naszdziennik.pl, Chiny: Wypadek w kopalni węgla: http://www.naszdziennik.pl/swiat/10785,chiny-wypadek-w-kopalni-wegla.html, [dostęp: 20.10.2015].

[12]          Mines and Communities, China and US coal disasters: http://www.minesandcommunities.org/article.php?a=1155, [dostęp: 20.10.2015].

[13]          Chińskie Radio Międzynarodowe, Zasoby naturalne: http://polish.cri.cn/chinaabc/chapter1/chapter10302.htm, [dostęp: 20.10 2015].

[14]         International Energy Agency, Key World Energy Statistics, Paryż 2012, s. 15.

[15]          U.S. Energy Information Administration, China consumes nearly as much coal as the rest of the world combined: http://www.eia.gov/todayinenergy/detail.cfm?id=16271#, [dostęp: 20.10.2015].

[16]          U.S. Energy Information Administration, Coal use in China is slowing: http://www.eia.gov/todayinenergy/detail.cfm?id=22972, [dostęp: 20.10.2015].

[17]         Chińskie Radio Międzynarodowe op. cit.

[18]         K. Iwańczuk, Pozycja demograficzna i geopolityczna ChRL, (w:) K. Iwańczuk, A. Ziętek (red.) Chiny w stosunkach międzynarodowych, Lublin 2003 s. 57.

[19]         International Energy Agency, Key World… op. cit. s. 11

[20]          Deon.pl, Rosja i Chiny zacieśniają współpracę: http://www.deon.pl/wiadomosci/biznes-gospodarka/art,943,rosja-i-chiny-zaciesniaja-wspolprace.html, [dostęp: 21.10.2015].

[21]         CIA – The World Factbook, China… op. cit.

[22]          U.S. Energy Information Administration, World Oil Transit Chokepoints: http://www.eia.doe.gov/cabs/World_Oil_Transit_Chokepoints/Full.html, [dostęp: 5.12.2013].

[23]         Z. Śliwa, Bezpieczeństwo regionu Azji Południowo – Wschodniej, a roszczenia terytorialne wobec wysp Morza Południowochińskiego „Zeszyty naukowe Akademii Marynarki Wojennej” nr 2/2010 s.117

[24]         Encyklopedia PWN, Chiny. Gospodarka… op. cit.

[25]             W. Guanqun, China’s natural gas consumption to skyrocket in coming 10 years: PetroChina: http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-06/08/c_13340134.htm, [dostęp: 21.10.2015].

[26]          Kresy24.pl, Rosja w szoku! Chiny włożyły 4 mld USD w gaz łupkowy: http://kresy24.pl/70311/rosja-w-szoku-chiny-wlozyly-4-mld-usd-w-gaz-lupkowy/, [dostęp: 21.10.2015].

[27]          Kresy24.pl, Chiny zrywają kontrakt gazowy z Rosją na 30 mld USD!: http://kresy24.pl/70930/chiny-zrywaja-kontrakt-gazowy-z-rosja-na-30-mld-usd/, [dostęp: 21.10.2015].

Autor zdjęcia: Bruce Clarke

Marcin Adamczyk
Autor ukończył Stosunki Międzynarodowe na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego w 2013 roku obroniwszy, z oceną bardzo dobrą, pracę nt. geopolitycznej roli Chin na Pacyfiku. Rok później podjął Studia Doktoranckie na kierunku Nauki o Polityce, na tym samym wydziale. Autor w ramach Pracowni Koordynacji Badań i Dydaktyki Bezpieczeństwa Narodowego zajmuje się dydaktyką i badaniami nt. bezpieczeństwa i obronności. Obszary badawcze którymi się zajmuje to polityka bezpieczeństwa ChRL, relacje międzynarodowe w obszarze Azji i Pacyfiku oraz potencjały militarne najważniejszych państw na świecie. Jednocześnie z zamiłowaniem poszukuje sprzeczności i powiązań, tam gdzie inny ich nie dostrzegają.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *