Home > Kultura > 56 etnicznych odcieni Chin: medycyna ludu Zhuang

56 etnicznych odcieni Chin: medycyna ludu Zhuang

Grupa etniczna Zhuang (壮族Zhuàng zú), jest najliczniejszą mniejszością Chin, liczącą sobie 18 mln ludzi! Wywodząca się ze starożytnych południowych plemion (百越 Băi Yuè), mogąca poszczycić się jednymi z czterech najpiękniejszych rodzajów haftów w Chinach i tajemniczymi recepturami leczniczymi – to właśnie świat mniejszości Zhuang.

HISTORIA, POCHODZENIE I ROZMIESZCZENIE

Zgodnie z historycznymi zapiskami ludu Han z czasów panowania dynastii Qin (秦朝Qín cháo 221-207 p.n.e.) i Han (汉朝Hàn cháo 206 p.n.e.-220 n.e.), bezpośrednimi przodkami mniejszości etnicznej Zhuang, są ludy Xi ou (西瓯 Xī oū) oraz Luo yue (骆越 Luò Yuè). Należały one do wspomnianej wcześniej społeczności południowych plemion, które w 214 r. p.n.e. zjednoczone zostały przez Pierwszego Cesarza Chin – Qin Shi Huanga (秦始皇 Qín Shĭ húang). Tereny zamieszkiwane przez ludność z południa – zyskały miano „Południa Pięciu Grani”(岭南 lĭng nán lub 五岭 wŭ lĭng).

Obecnie obszarami najliczniej zamieszkiwanymi przez ludność mniejszości Zhuang są: Region Autonomiczny Kuangsi-Czuang (广西壮族自治区Guǎngxī Zhuàngzú Zìzhìqū), prowincja Junnan (云南Yúnnán), Guangdong (广东Guǎngdōng) oraz Kuejczou (贵州Gùizhōu).

Mniejszość ta nosiła kilka różnych nazw, zmieniających się wraz z upływem czasu. Jednak do najpopularniejszych należały Xiou i Luoyue, nawiązujące do przodków. Za czasów panowania dynastii Song (宋朝 Sòng cháo 960-1279), mówiono o nich “獞”zhuàng , co oznaczało „wiele dzikich psów” lub “僮”zhuàng. Była to transliteracja nazwy tej mniejszości, w jej rodzimym języku brzmiącej „cuengh”. Dopiero po roku 1965, zgodnie z sugestią ówczesnego premiera Chin, Zhou Enlaia (周恩来Zhōu Ēnlái), znak “僮”zamieniono na używany współcześnie “壮”zhuàng.

JĘZYK MNIEJSZOŚCI ZHUANG

Język mniejszości Zhuang (状语zhuàng yŭ,“语” jako język) zaliczany jest do języków dajskich, obejmujących szereg języków używanych w południowo-wschodniej Azji i południowych Chinach. Podzielić można go na dwa główne dialekty: północny i południowy, wśród których dodatkowo wyróżniamy około 20 różnych odmian ludowych tego języka.

Do zapisu języka używa się logograficznego systemu pisma sawndip, którego nazwa w języku zhuang oznacza „surowe znaki”. Niektóre ze znaków pokrywają się z chińskimi, inne natomiast zostały stworzone jedynie na ich wzór. Na podstawie wydanego w 1989 „Słownika znaków pisma zhuang” (《古壮字字典》 Gǔ Zhuàngzì Zìdiǎn) szacuje się, że język ten zawiera w sumie około 11 tys. znaków. W roku 1955 opracowano nowy system pisma dla języka zhuang, który oparty został na alfabecie łacińskim, używanym od tej pory jako pismo oficjalne.

STROJE MNIEJSZOŚCI ZHUANG

Trzema podstawowymi kolorami, pojawiającymi się w ubiorach tej mniejszości, są: błękit (蓝 lán), czerń (黑 hēi) oraz brąz (棕 zōng). Kobiety mniejszości Zhuang, z pokolenia na pokolenie przekazują sobie zwyczaj przędzenia wełny, tkania materiałów czy farbowania tkanin. Przy użyciu różnego rodzaju bawełnianej przędzy tworzą grube, wytrzymałe, oryginalne ubrania, które następnie farbują. Stroje tej mniejszości są niezwykle różnorodne: zarówno męskie, jak i damskie elementy ubioru, ozdoby niezamężnych panien czy materiałowe obuwie, każde z nich zaskakuje różnorodnością i precyzją wykonania.

Garderoba mężczyzn Zhuang to nie posiadająca kołnierzyka, zawijana na prawo lub zapinana pośrodku na podwójny rząd guzików, chińska katana (rodzaj kurtki, określanej mianem togi). Zawijana, zapinana po prawej stronie na miedziane guziki, ułożone w rzędzie i tworzące linię od pachy, aż po talię. Przednia część togi zdobiona jest też około trzy centymetrową wstawką kolorowego materiału, biegnącego na skos od lewego ramienia wzdłuż klatki piersiowej do prawego boku. Katana z podwójnym rzędem guzików, sięga niewiele powyżej pasa. Dlaczego? Noszono ją głównie w trakcie pracy, toteż nie mogła krępować ruchów.

Kobiety tej mniejszości również ubierają się w podobne katany. W odróżnieniu od męskich, togi mają jednak szersze rękawy, a długością sięgają aż do kolan. Zdobione są na wykończeniach zarówno szerokimi jak i wąskimi paskami ozdobnego materiału. Męskie i damskie spodnie nie różnią się zbytnio od siebie.

Srebrne ozdoby są niezwykle popularne wśród ludu omawianej mniejszości. Opaski, spinki do włosów, pierścionki, różnego rodzaju bransolety i wiele innych elementów stanowią podstawę ubioru. Materiały, z których wykonywane są ozdoby, to nie tylko srebro, ale również jadeit.

Niezamężne kobiety szczycą się swoimi długimi włosami. Zaczesują je na prawą stronę lub splatają w długie i grube warkocze. Na końcach splotów przywiązują kawałki materiału, dzięki którym mogą szybko upiąć włosy na czubku głowy. Takie uczesanie umożliwia swobodne wykonywanie codziennych prac domowych, czy agrarnych.

Zarówno mężczyźni, jak i kobiety ludu Zhuang, noszą materiałowe obuwie. Dawniej kobiety pracujące w górach chodziły w materiałowych trzewikach, przypominających kształtem damskie sandały ze słomianą podeszwą (popularnie zwane eskadrylami). Przód i tył buta połączone były wąskim paskiem, umożliwiającym dostosowanie rozmiaru podeszwy i stopnia napięcia materiału, w zależności od rozmiaru stopy. Obuwie męskie zasadniczo nie różniło się od kobiecego.

HAFTY

Hafty mniejszości Zhuang, wraz z haftami z Junnanu, Syczuanu oraz pracami pochodzącymi ze stolicy prowincji Jiangsu, Suzhou, z czasów dynastii Song, należą do „wielkiej czwórki sławnych sztuk hafciarskich” (中国四大名锦 Zhōng guó sì dà míng jĭn). Sztuka ta, zapoczątkowana w czasach songowskich, stała się jednym ze „skarbów” kultury ludności chińskiej.

W języku tej mniejszości sztuka haftowania nazywana jest manh lub mbaw laiz fax, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „strony zapisków nieba”. Jedwabne lub bawełniane hafty stały się delikatną i wyrafinowaną formą sztuki. Żywe wzory, delikatna i szczegółowa struktura haftu, jaskrawe barwy – wszystko to odzwierciedla głęboki szacunek ludności Zhuang względem przyrody oraz poszukiwanie i pragnienie pięknego, a także dobrego życia.

W kulturze Zhuang, znajdziemy nawet legendę wyjaśniającą powody, dla których lud ten tak ceni sobie sztukę haftu. Zgodnie z mitem setki lat temu, u podnóża ogromnej góry, żyła sobie starsza kobieta i jej trzech synów. Kobieta była tkaczką. Pewnego dnia spod jej rąk wyszedł przepięknie wyhaftowany obraz. Znalazł się na nim dom, ogród, pole, sad, staw z rybkami oraz domowe zwierzęta. Dzień po skończonej pracy porywisty wiatr zdmuchnął wyhaftowany obraz wprost w ręce nieśmiertelnej bogini. Mama wysłała dwóch, spośród trzech synów, na poszukiwania. Jednak oni, bojąc się trudów podróży, zabrali wszystkie swoje oszczędności i wyruszyli do miasta. Dopiero najmłodszy syn postanowił pomóc matce.

Po długiej i ciężkiej podróży odnalazł boginię, której wiatr przywiał dzieło jego mamy. Ta okazała się łaskawa i pozwoliła młodzieńcowi zabrać obraz do domu. W nagrodę za oddanie chłopaka, zaczarowała wyhaftowane dzieło: kiedy tylko spadły na nie pierwsze promienie słońca, zamienił się w prawdziwy, piękny dom i ogród. Co więcej, bogini umieściła na obrazie swój wizerunek i również pojawiła się w ogrodzie. Ona i chłopak pobrali się i żyli długo i szczęśliwie.

SZTUKA LECZENIA GRUPY ETNICZNEJ ZHUANG

Medycyna mniejszości Zhuang, jest wyjątkowym stylem nauk medycznych pośród różnych grup etnicznych, rozwijająca się najprężniej w czasach dynastii Ming i Qing. Tajniki leczenia przekazywane są z pokolenia na pokolenie, z mistrza na ucznia.

Południowe tereny, na których żyje ludność Zhuang, należą do klimatu subtropikalnego. Dlatego też ziemie te są niezwykle obfite w różne bogactwa naturalne, rośliny i zwierzęta.

Wyróżnić można ponad 700 różnych rodzajów substancji leczniczych, używanych przez Zhuangów. Zakwalifikować można je do trzech podstawowych kategorii leków pochodzenia: roślinnego, zwierzęcego oraz mineralnego. Ludzie tej mniejszości przepadają za mięsem węży, szczurów czy dzikiego ptactwa, stąd też właśnie specyfiki pochodzenia zwierzęcego zyskały sobie największą popularność.

Zhuangowie specjalizują się w różnego rodzaju odtrutkach, toteż znajdziemy leki i surowice na jad, m.in.: węży, insektów, różnego rodzaju zatrucia pokarmowe (spowodowane niewystarczającym poziomem higieny czy zbyt długim przechowywaniem żywności), a także wywołane ugodzeniem zatrutą strzałą. Znany jest też niezwykle rzadki specyfik na jad legendarnego insekta gudu, którego trująca wydzielina miała być używana do odprawiania rytuałów, czy czarów.

Podstawą szerokiej gamy odtrutek, którą udało się odkryć tej mniejszości, była prosta prawda, stanowiąca fundament ich badań: na każdą truciznę znajdzie się odtrutka. Ponadto trucizna sama w sobie, użyta w odpowiedniej dawce, może mieć właściwości lecznicze. Wystarczy tylko odkryć właściwą dawkę!

Tajemniczy świat lekarstw i trucizn, bogato zdobione hafty i odrębny język – to tylko część skomplikowanego, wielobarwnego i nasyconego tajemnicami społeczeństwa największej mniejszości etnicznej w Chinach!

Źródła:

  1. 《中国的民族识别:56个民族的来历》黄光学 施联朱主编 民族出版社 2005
  2. 《中国56个民族风俗习惯大全》 生活小智慧, 中国新闻网
  3. 《中国文化》, „China’s Cultural Heritage, 韩鉴堂,李家荣
  4. 《中国文化》,顾伟列,王幼敏,王编
  5. 壮族 http://baike.baidu.com/subview/2381/2381.htm?bkfr=detailtbl#3 17.04.2016
  6. 壮族 http://www.ebaomonthly.com/window/discovery/travel/china/chnat/nat1_13.htm 17.04.2016
  7. 壮族 http://news.xinhuanet.com/ziliao/2005-04/21/content_2858060.htm 17.04.2016
  8. 壮药 http://baike.baidu.com/view/529887.htm 17.04.2016

Autor zdjęcia: United Explanations

Natalia Wysocka
Absolwentka Poznańskiej WSJO na kierunku sinologii, obecnie kończy studia magisterskie na tym samym kierunku, na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Swoje zainteresowania językiem chińskim oraz kulturą Państwa Środka zgłębiała i poszerzała podczas kursu językowego na Tajwanie oraz na rocznym stypendium językowym w kontynentalnych Chinach, w Chengdu stolicy prowincji Syczuan. Wolontariuszka Bookworm Literary Festival 2014 w Chengdu, tłumacz i lektor języka chińskiego, miłośniczka podróży oraz dobrej książki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *