Home > Kultura > 56 etnicznych odcieni Chin: gorące źródła mniejszości Lisu

56 etnicznych odcieni Chin: gorące źródła mniejszości Lisu

Kolejną z omawianych przeze mnie mniejszości etnicznych Państwa Środka, będzie narodowość Lisu (傈僳族 Lìsù zú). Jest dwudziestą co do wielkości grupą etniczną w Chinach  i liczy sobie ponad 730 tys. członków. Poza terenami Państwa Środka, narodowość Lisu odnajdziemy również w takich krajach jak Birma (ok. 200 tys.), Tajlandia (ok. 25 tys.) i Indie (ok. 5 tys.). Ta wielonarodowa grupa etniczna posiada niezwykle bogatą kulturę oraz mnóstwo fascynujących zwyczajów. Poznajmy zatem świat ludności Lisu!

ZARYS HISTORYCZNY I PODSTAWOWE INFORMACJE

Od najdawniejszych czasów, ludność mniejszości Lisu zamieszkiwała dorzecze rzeki Jinsha (金沙江 Jīnshā jiāng, 江 jako rzeka). Jest to teren graniczny dwóch prowincji: Syczuan (四川 Sìchuān) oraz Junnan (云南 Yúnnán). Później przeniosła się ona w okolice rzeki Nu zlokalizowanej w prowincji Junnan, (怒江 Nù jiāng), gdzie utworzony został region autonomiczny tej mniejszości (怒江傈僳族自治区 Nù jiāng Lìsù zú Zì zhì qū, 自治区 oznaczające region autonomiczny).

Skąd jednak wzięła się ta narodowość? Wyjaśnić może nam to jedna z legend tej mniejszości, która brzmi następująco: pewnego dnia, tereny Państwa Środka nawiedziła ogromna i straszna powódź, z której z życiem uszło tylko dwoje małych dzieci – chłopiec i dziewczynka. Ponieważ znali oni prawo zakazujące kazirodczych związków, toteż czekali na znak od bóstw czy przodków, który zadecydować miał o ich dalszym losie. Ostatecznie jednak, na przekór zasadom, postanowili się pobrać. Ich dzieci również łączyły się w związki między sobą mimo więzów krwi, po to, aby ich lud mógł ponownie zaludnić ziemię. Jeszcze dziwniejsza historia, przybliżająca nam początki mniejszości Lisu nie tylko w Chinach, opowiada o tym, jakoby jeden z przodków, w obliczu niedoboru kobiet, zdecydował się poślubić małpę!

Według oficjalnych źródeł, narodowość Lisu wywodzić się ma z jednej z najstarszych grup etnicznych chińskiej prowincji Syczuan, a mianowicie grupy Qiang (羌族 Qiāng zú). Jednocześnie ma również wspólnych przodków z mniejszością Yi (彝族Yí zú). Najwcześniejsze pisemne wzmianki o tej mniejszości odnaleźć można z kolei w zapiskach z okresu panowania dynastii Tang (唐代 Táng dài 618-907).

Do lat 50-tych XX w., mniejszość narodowa Lisu podzielona i rządzona była przez klany. Było ich aż 18, a wśród nich klany o takich nazwach jak: Tygrysy, Niedźwiedzie, Węże, Szczury, Pszczoły, Tekowie (柚木yóumù, mowa tu o drzewach tekowych czy teczynie, której owoce nazywają się pompelo i są bardzo podobne do znanego nam również w Polsce owocu pomelo), Pługi (tak, chodzi o narzędzia do orania ziemi :)) czy Ryby. Nazwy poszczególnych klanów odzwierciedlały również symbole i totemy każdego z nich, którym oddawali oni cześć lub z którymi się utożsamiali.

NAZWA MNIEJSZOŚCI I JĘZYK LISU

Pierwszą nazwę tej mniejszości,“傈僳” Lìsù, odnajdujemy w tangowskiej „Księdze Barbarzyńców” (《蛮书》Mán Shū), która była kroniką z czasów panowania dynastii Tang, opisującą ówczesną historię, geografię, narodowości, bogactwa naturalne, kontakty, zwyczaje i kulturę terenów prowincji Junnan. Nazwa tej narodowości w różnych okresach swojego istnienia była zapisywana na kilka różnych sposobów:“力苏” Lìsū,“力些” Lìxiē,“力梭” Lìsuō,“黎苏” Lísū czy“俚苏”Lĭsū.

Lisu posiadają również własny język oraz system znaków. Należy on do podgrupy języków Yi, z grupy języków sino-tybetańskich. Ponieważ ludność Lisu zamieszkuje kilka różnych terenów, toteż wyróżnić można kilka różnych dialektów języka lisu.

Język lisu korzystał z trzech rodzajów pisma. Pierwszy z nich oparty był na wielkich literach alfabetu łacińskiego i został stworzony przez misjonarzy, którzy przybyli na tereny zamieszkiwane przez mniejszość. Nazywany był on“老傈僳文”Lăo Lìsù wén, czyli „stary język Lisu”. Drugi system pisma stworzył pochodzący z zachodnich terenów Państwa Środka rolnik, Wang Renbo, a podstawą pisma były sylaby. Jeden znak odpowiadał jednej sylabie, zaś w użyciu było ponad 1000 różnych znaków. Pierwsze próby stworzenia trzeciego systemu zostały zapoczątkowane stosunkowo niedawno, bo już w połowie XX wieku. Zaowocowały one utworzeniem w 1957 roku nowego systemu znaków, którego podstawą stał się alfabet łaciński. System ten używany był aż do końca lat 80-tych i nazwany został “新傈僳文”Xīn Lìsù wén, czyli „nowy język Lisu”. Obecnie powrócono do „starego języka Lisu”, który również, obok języka mandaryńskiego, nauczany jest w szkołach.

ZWYCZAJE MNIEJSZOŚCI LISU

Ogromna większość świąt, zwyczajów oraz tradycji grupy etnicznej Lisu, związana jest z wielkim szacunkiem, jakim darzą oni swoich przodków. Większość świąt odbywa się zatem ku czci duchom zmarłych, a ich głównym celem jest wspominanie, czy też upamiętnianie ich życia. Jednak wśród wielu tradycyjnych zwyczajów tej mniejszości, znajdują się również takie, które przyciągnąć mogą niejedno zaciekawione spojrzenie.

„Pochówek kochanka w rzecznym mule” (“江沙埋情人”)

Zwyczaj ten jest świętem młodych, w trakcie którego każda niezamężna jeszcze panna i każdy kawaler szukają swojego przyszłego wybranka lub wybranki. Święto, czy też zabawa, organizowana jest na początku 4 lub 5 dnia pierwszego miesiąca kalendarza księżycowego. W trakcie święta, młodzi wybierają się nad brzeg rzeki Nu, gdzie tańczą, śpiewają i bawią się. W trakcie zabawy, młodzi wraz z przyjaciółmi muszą wykopać na plaży dołek w piasku, do którego wepchnięta zostaje sympatia wybranej osoby. Chłopak lub dziewczyna wrzuconej do dołka osoby, musi przybrać bardzo smutną minę, odśpiewać żałobne pieśni i odtańczyć żałobne tańce. Po tej całej ceremonii, sympatia zostaje wyciągnięta z piaskowego dołu. Po pierwsze, Lisu wierzą, że ceremonia ta ma za zadanie ukazać głębokie i szczere uczucia jakie żywią młodzi do siebie. Po drugie, ceremonia ma odstraszyć śmierć i zapewnić wybrance lub wybrakowi długie życie w zdrowiu.

„Toast sklejonych policzków” (“贴面酒”)

Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mniejszości Lisu, mają w zwyczaju spożywać alkohol. „toast sklejonych policzków”, nazywany również „podwójnym kubkiem” (“双杯酒”) lub „toastem wspólnego serca” (“同心酒”), jest zabawnym i ciekawym sposobem zawierania znajomości i interakcji między kobietą a mężczyzną. Zwyczaj ten praktykowany jest również podczas przyjmowania gości. W czasie spożywania alkoholu, gospodarz, dzierżąc bambusowe naczynie, podchodzi do gościa i obaj, stykając się policzkami, piją wspólnie toast. Co więcej, nie mogą przy tym uronić ani jednej kropli! Jeżeli tak się stanie, próbują od nowa, i jeszcze raz, i jeszcze… aż do skutku lub omdlenia 😉 Jest to obowiązkowy zwyczaj w czasie każdej biesiady! Mężowie mają obowiązek napić się tak ze wszystkimi kobietami obecnymi na zabawie, natomiast żony muszą spełnić toast ze wszystkimi mężczyznami, którzy uczestniczą w przyjęciu.

„Wiosenna kąpiel” (“春浴”)

Jest to jeden z tradycyjnych festiwali czy też świąt mniejszości etnicznej Lisu, który nieprzerwanie kultywowany jest do dnia dzisiejszego. Wzdłuż obu brzegów rzeki Nu znajdują się gorące źródła, które są miejscem kąpieli, spotkań i odpoczynku. W trakcie Święta Wiosny, wiele osób przyjeżdża nad rzekę, aby zjeść posiłek znajdując miejsce na przybrzeżnych skałach lub w pobliskich pagodach. Gorące źródła podzielić można na te znajdujące się wyżej i niżej. Zazwyczaj te wyższe przeznaczone są dla mężczyzn, natomiast kobiety kąpią się w niższych. Niektórzy oddają się kąpielom pięć lub nawet sześć razy dziennie! Ludzie są przekonani, że tylko regularne i częste kąpiele są w stanie uchronić ich przed chorobami, wzmocnić układ odpornościowy i zapewnić im siłę witalną. W mieście Liuku (六库 Liù kù), stolicy regionu autonomicznego Nujiang, już ponad sto lat temu narodziła się tradycja organizowania „konkursów wierszy i pieśni nad gorącymi źródłami” (“温泉赛诗会”). Na tę okazję zjeżdżają się tłumnie artyści ze wszystkich stron. Jak okiem sięgnąć widać połacie białych „żagli” namiotów, a śpiewy, recytacje i świętowanie trwa do późnych godzin nocnych! O ile w dawnych czasach kąpiele głównie służyć miały utrzymaniu dobrego zdrowia, to obecnie święta te są głównie okazją do wspólnego spędzenia czasu i dobrej zabawy.

Mniejszość narodowa Lisu, to kolejny odcień z bogatej palety barw chińskich mniejszości narodowych. Ich zamiłowanie do sztuki, tańca i śpiewu mocno wzbogaca ich kulturę. Tradycje strzeleckie, zawody w huśtaniu się na huśtawkach to kolejne elementy tak już różnorodnej tradycji kulturowej tej grupy etnicznej.

Dla chętnych, polecam nakręcony w 2010 roku film pod tytułem: „Treasure of the Lisu”. Film przedstawia tradycje muzyczne tej mniejszości, zebrane na podstawie historii mistrza muzycznego Ah-Chenga, również należącego do mniejszości Lisu. Za pomocą muzyki opowiada on historię swojej mniejszości.

 

Źródła:

  1. 《中国的民族识别:56个民族的来历》黄光学 施联朱主编 民族出版社 2005
  2. 《中国56个民族风俗习惯大全》 生活小智慧, 中国新闻网
  3. 《中国文化》, China’s Cultural Heritage, 韩鉴堂,李家荣
  4. 《中国文化》,顾伟列,王幼敏,王编
  5. 傈僳族 http://baike.baidu.com/view/4745.htm#7_1 9.05.2016
  6. 傈僳族 http://www.china.com.cn/ch-shaoshu/index28.htm 9.05.2016
  7. 傈僳族 http://news3.xinhuanet.com/ziliao/2005-04/20/content_2854577.htm 9.05.2016
  8. The Lisu of China  https://omf.org/us/resources/people-and-places/famous-missionaries/james-o-fraser/lisu-people/ 9.05.2016

Autor zdjęcia: Harry Ahphu HUANG

Natalia Wysocka
Absolwentka Poznańskiej WSJO na kierunku sinologii, obecnie kończy studia magisterskie na tym samym kierunku, na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Swoje zainteresowania językiem chińskim oraz kulturą Państwa Środka zgłębiała i poszerzała podczas kursu językowego na Tajwanie oraz na rocznym stypendium językowym w kontynentalnych Chinach, w Chengdu stolicy prowincji Syczuan. Wolontariuszka Bookworm Literary Festival 2014 w Chengdu, tłumacz i lektor języka chińskiego, miłośniczka podróży oraz dobrej książki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *