Home > Analizy > Ogromne inwestycje w Pakistanie – Chiny zacieśniają relacje ze strategicznym sojusznikiem w Azji Południowej

Ogromne inwestycje w Pakistanie – Chiny zacieśniają relacje ze strategicznym sojusznikiem w Azji Południowej

W wyniku realizowanej w ostatnich latach polityki zagranicznej Pekinu, coraz wyraźniej obserwujemy umocnienie się politycznej i gospodarczej obecności Chin w Azji Południowej. Po rozszerzeniu swojej dominacji w regionie Morza Południowo-Chińskiego oraz ugruntowaniu swojej pozycji jako strategiczny partner Sri Lanki, Państwo Środka zainwestuje ogromne środki w rozwój infrastruktury łączącej chiński przemysł z portami pakistańskiego wybrzeża. Zauważalnie ciepłe stosunki, które już dziś łączą oba kraje, czeka w najbliższych latach prawdziwy renesans.

Przyjaźń z rozsądku

Od chwili nawiązania relacji dyplomatycznych w 1951 roku, Chiny postrzegały Pakistan jako jednego ze swoich najbliższych sojuszników. Przyjaźń z rozsądku, bo tak określić możemy nadzwyczaj bliskie relacje komunistycznej republiki ludowej z islamskim państwem wyznaniowym, postrzegana jest przez elity polityczne obu krajów jako czynnik kluczowy dla utrzymania równowagi sił w Azji. Ten dziwny sojusz jest wspólną odpowiedzią Pekinu i Islamabadu na rozwój potęgi militarnej i gospodarczej Indii i na rosnącą obecność sił USA w regionie Azji Południowo-Wschodniej. Ponadto, stały dostęp do pakistańskiego wybrzeża jest niezbędny do realizacji wizji bezpieczeństwa geostrategicznego Pekinu. Tylko swobodny dostęp do portów położonych nad Morzem Arabskim jest w stanie zapewnić Chinom niezależność od przepustowości indonezyjskiej Cieśniny Malakka. Ta zaś jest warunkiem niezbędnym do utrzymania bezpieczeństwa energetycznego Chin. Z punktu widzenia Pakistanu, Chiny są wygodnym sojusznikiem, który w przeciwieństwie do państw zachodnich nie ingeruje w sprawy polityki wewnętrznej kraju. Już w latach 80-tych i 90-tych współpraca obu państw okazała się dla Pakistańczyków bardzo owocna. Chińczycy pomogli w rozwoju pakistańskiego programu atomowego, a w ciągu ostatniej dekady wybudowali w Pakistanie aż sześć reaktorów jądrowych[1].

Chiny są także najważniejszym dostawcą uzbrojenia do Pakistanu, oraz jego największym partnerem handlowym. Całkowita wartość eksportu chińskiego uzbrojenia do Pakistanu między rokiem 2011 a 2015 sięgnęła niemal 3 miliardów dolarów. Południowoazjatycki partner był w tym czasie odbiorcą aż 35% produktów eksportowanych przez chiński przemysł zbrojeniowy. Wyprzedził tym samym Bangladesz i Myanmar (Birmę), których udział wyniósł kolejno 20 i 16%[2]. Rozwój relacji militarnych z państwami Azji Południowej i Południowo-Wschodniej staje się coraz wyraźniejszym trendem chińskiej polityki zagranicznej, a Pakistan jest głównym beneficjentem tej polityki. Na równie wysokim poziomie stała w ostatnich latach wymiana handlowa obu krajów. Udział Chin w pakistańskim imporcie wyniósł w 2014 roku niemal 23%[3], a całkowita wartość ich handlu w roku 2015 sięgnęła 16 mld dolarów[4].

W ostatnich latach tematem dominującym w ramach chińsko-pakistańskiej współpracy były wspólne manewry wojskowe. Między 16 a 30 marca 2016 roku odbyły się ćwiczenia sił lotniczych obu państw w Pakistanie. Chociaż oficjalnie celem ćwiczeń był rozwój wspólnego systemu bezpieczeństwa w przestrzeni powietrznej, działania sojuszników budzą poważne obawy sąsiednich Indii. Jak wskazuje The Indian Express, chińscy i pakistańscy piloci ćwiczyli już w 2011 roku w całym Pakistanie, w 2013 roku w Xinjiangu i w roku 2014 w Pendżabie. Ćwiczenia okryte kryptonimem Eagle – V, które odbyły się w 2016 roku były zatem już czwartymi wspólnymi manewrami lotniczymi w tej dekadzie[5]. Co ciekawe, w styczniu 2016 roku wspólne manewry przeprowadziła również pakistańska i chińska marynarka wojenna. Mimo że na świecie wiadomość ta przeszła raczej bez większego echa, wzbudziła ona spore zainteresowanie w Azji[6].

Będący największym samodzielnym odbiorcą produktów chińskiego przemysłu zbrojeniowego i czołowym partnerem militarnym, Pakistan jawi się zatem jako najważniejszy sojusznik Chin w regionie Azji Południowej, oraz jeden z najważniejszych partnerów Państwa Środka na świecie. Nie bez znaczenia dla rozwoju relacji chińsko-pakistańskich w ostatnich dekadach pozostała również pomoc humanitarna, której sąsiedzi wielokrotnie udzielali sobie w obliczu katastrof naturalnych, takich jak trzęsienie ziemi w Syczuanie w 2008 roku czy trzęsienie ziemi w Pakistanie w roku 2015[7]. Bliska współpraca Pekinu z Islamabadem jest ciekawym przykładem wpływu warunków geopolitycznych na stosunki międzynarodowe. Dzięki wspólnocie interesów, dwa całkowicie odmienne systemowo państwa wypracowały model współpracy oparty na zasadzie obopólnych korzyści (win-win)[8].

Chińsko-pakistański port w Gwadar

Kolejny etap współpracy bilateralnej otwierają chińskie inwestycje w Pakistanie. Dla wielu podupadających miast i wsi, zastrzyk chińskiej gotówki to jedyny realny sposób na pobudzenie wzrostu gospodarczego. Przykładem współpracy na tym polu jest historia niewielkiego miasta Gwadar na południu Pakistanu. Ten jeszcze do niedawna zapomniany przez świat port rybacki jest obecnie jednym z najprężniej rozwijających się ośrodków miejskich w kraju. Jego strategiczne położenie przykuło uwagę chińskich partnerów, którzy zadecydowali o sfinansowaniu budowy portu przeładunkowego i bazy marynarki wojennej w tym mieście.

Port w Gwadar to sztandarowy projekt Pekinu w Azji Południowej. Stanowił on będzie nie tylko otwarte okno na bogate w ropę naftową kraje Zatoki Perskiej, ale z czasem przerodzić się ma w prosperującą metropolię. Jak powiedział Zhao Lijian, ambasador ChRL w Islamabadzie, za model rozwoju Gwadar posłużyć ma chiński port w Shenzhen. „Trzydzieści pięć lat temu Shenzhen było zaledwie niewielką wioską rybacką. Dziś przerodziło się ono w najnowocześniejsze miasto przemysłowe”[9]. Rzeczywiście, graniczące z Hongkongiem miasto portowe zamieszkuje już niemal 9 milionów ludzi, a objęcie go prawami specjalnej strefy ekonomicznej w 1980 roku doprowadziło do gwałtownego rozwoju infrastruktury. Choć trudno oczekiwać, aby znajdujący się na południu rzadziej zaludnionego i słabszego gospodarczo Pakistanu port Gwadar został wiernym naśladownikiem sukcesu Shenzhen, to miasto w najbliższych dekadach powinno doświadczyć boomu inwestycyjnego, który całkowicie odmieni jego oblicze.

Dostęp do nowego głębokiego portu na Morzu Arabskim umożliwi też rozwój zachodnich, położonych z dala od głównych szlaków handlowych, rejonów Chin. Skróci on przede wszystkim drogę, jakie przebyć muszą towary eksportowane i importowane przez zachodnie prowincje. Głównymi beneficjentami chińsko-pakistańskiej współpracy zostaną Ujgurski Region Autonomiczny Xinjiang, Tybet, oraz prowincje Qinghai i Gansu. Jak dotąd miejscowy przemysł połączony był z odległymi o tysiące kilometrów wschodnimi prowincjami państwa, a towary transportowane tą drogą z krajów zachodnich odbyć musiały okrężną drogę przez Ocean Indyjski, Cieśninę Malakka i Morze Południowo-Chińskie. To właśnie tym szlakiem transportowanych jest ponad 80% importowanych przez Chiny zasobów naturalnych i ropy naftowej. Droga przez porty przeładunkowe w Pakistanie, a w dalszej perspektywie infrastruktura kolejowa Nowego Jedwabnego Szlaku, mają za zadanie odwrócenie tej proporcji[10].

Inwestycje infrastrukturalne

O roli, jaką Pakistan odgrywa w chińskiej wizji porządku międzynarodowego najlepiej świadczy przyjęty w 2015 roku program inwestycyjny. Oficjalnie mówi się o niebotycznej kwocie 46 miliardów dolarów, które w najbliższych latach miałyby zostać przeznaczone na rozwój infrastruktury transportowej, energetyki i przemysłu. Jest to obecnie największy program inwestycyjny realizowany przez ChRL, a nominalnie przekracza on nawet wartość rocznego budżetu pomocowego USA dla całego świata[11].

Obecny premier Pakistanu Nawaz Sharif miał przed laty powiedzieć, że chińsko-pakistańska przyjaźń jest „słodsza niż miód” i „silniejsza niż stal”[12]. Chociaż „przyjaźń” z reguły nie należy do terminów, których użyjemy w odniesieniu do relacji międzypaństwowych, to rzeczywiście współpraca z Pekinem jest dla Islamabadu nadzwyczaj owocna. W szczególności, kiedy w grę wchodzi sfinansowanie budowy liczącej niemal 3 000 kilometrów superautostrady i kolei dużej prędkości, które połączyć mają pakistańskie wybrzeże z miastami Ujgurskiego Regionu Autonomicznego Xinjiang. Jak donosi brytyjska agencja prasowa Reuters, chińscy inżynierowie rozpoczęli już modernizację słynnej autostrady Karakorum, jednej z najwyżej położonych dróg na świecie. Jest to obecnie jedyny przejezdny szlak łączący Chiny i Kaszmir z południem Pakistanu. Zapewnienie bezpiecznego przejazdu i transportu towarów wymagało będzie budowy wielu nowych mostów, a także przekucia tuneli prowadzących przez drugi co do wysokości łańcuch górski na świecie[13].

Program rozwoju infrastruktury Pakistanu zawiera również plany konstrukcji parków przemysłowych, elektrowni, oraz ropociągu do chińskiego Kaszgaru, usytuowanych wzdłuż nowego połączenia transportowego[14][15]. Zrealizowanych ma zostać również wiele pomniejszych inwestycji, takich jak droga ekspresowa z Peszawaru do Karaczi[16], tudzież droga do Quetty, stolicy pakistańskiej prowincji Beludżystan położonej na granicy pakistańsko-afgańskiej. Pakistański rząd ocenia, że w ciągu najbliższej dekady budowa całego korytarza transportowego do Chin pozwoli na stworzenie ponad 700 000 nowych miejsc pracy, jak rownież przyspieszy wzrost gospodarczy kraju przynajmniej o 2,5% do roku 2030[17].

Interesujący sojusz, jaki połączył Chiny i Pakistan, to przykład korzyści płynących z politycznego pragmatyzmu, a działania podjęte przez oba kraje to bez wątpienia Realpolitik w najlepszym wydaniu. Dalekowzroczna wizja umożliwi obu krajom wykorzystanie pełni potencjału drzemiącego w ich współpracy. Dzięki Pakistanowi, Chiny mogą ostatecznie przełamać geopolityczne okrążenie, które ogranicza potencjał gospodarczy kraju, a także poprawić poziom bezpieczeństwa energetycznego swoich wschodnich prowincji. Pakistan z kolei, trwale wiążąc swój przemysł z partnerem chińskim, doprowadzi do dynamicznego rozwoju i boomu inwestycyjnego, który poprawi standard życia w wielu słabo dotąd skomunikowanych prowincjach. Z drugiej strony, pogłębienie współpracy na linii Pekin-Islamabad spowodować może antagonizację Indii względem obu krajów, a dalszy pokaz sił w ramach sojuszu militarnego Chin i Pakistanu może doprowadzić do destabilizacji regionu, a nawet małego wyścigu zbrojeń w Azji Południowej. Teoretycznie przeciwdziałać mogłoby temu zrównoważenie sił w regionie. W najbliższej przyszłości prawdopodobnym będzie zatem wariant zbliżenia się Indii do państw niechętnych Pekinowi, takich jak Wietnam, Filipiny, czy Tajwan.

 

[1] Reuters.com, what to read into a growing allience between China and Pakistan, http://blogs.reuters.com/great-debate/2016/04/26/what-to-read-into-a-growing-alliance-between-china-and-pakistan/ (dostęp 12 maja 2016 roku).

[2] Quartz.com, China is the world’s fastest-growing arms exporter—thanks to the nations surrounding India, http://qz.com/621884/china-is-the-worlds-fastest-growing-arms-exporter-thanks-to-the-nations-surrounding-india/ (dostęp 13 maja 2016 roku).

[3] Cia.gov, The World Factbook, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html (dostęp 12 maja 2016 roku).

[4] The nation, Pak-China trade reaches $16 billion, http://nation.com.pk/business/20-Mar-2015/pak-china-trade-reaches-16-billion (dostęp 12 maja 2016 roku).

[5] Indianexpress.com, China, Pakistan launch joint air force drill, http://indianexpress.com/article/world/world-news/china-pakistan-launch-joint-air-force-drill/ (dostęp 13 maja 2016 roku).

[6] Thediplomat.com, A First: China and Pakistan Conclude Naval Exercise in East China Sea, http://thediplomat.com/2016/01/a-first-china-and-pakistan-conclude-naval-exercise-in-east-china-sea/ (dostęp 13 maja 2016 roku).

[7] Xinhuanet.com, China provides humanitarian aid for Pakistan’s quake-hit people, http://news.xinhuanet.com/english/2015-11/05/c_134787372.htm (dostęp 12 maja 2016 roku).

[8] Ibidem.

[9] The Wall Street Journal, Chinese-Pakistani Project Tries to Overcome Jihadists, Droughts and Doubts, http://www.wsj.com/articles/big-chinese-pakistani-project-tries-to-overcome-jihadists-droughts-and-doubts-1460274228 (dostęp 12 maja 2016 roku).

[10] Ibidem.

[11]Reuters.com, what to read into a growing allience between China and Pakistan, http://blogs.reuters.com/great-debate/2016/04/26/what-to-read-into-a-growing-alliance-between-china-and-pakistan/ (dostęp 12 maja 2016 roku).

[12] Telegraph.co.uk, China-Pakistan friendship ‚sweeter than honey’, says Nawaz Sharif, http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10161516/China-Pakistan-friendship-sweeter-than-honey-says-Nawaz-Sharif.html (dostęp 12 maja 1016 roku).

[13] Reuters.com, op. cit.

[14] Ibidem.

[15] WSJ.com, Chinese-Pakistani Project Tries to Overcome Jihadists, Droughts and Doubts Developing the fishing town of Gwadar into an economic hub is part of Beijing’s plan to forge new trade routes, http://www.wsj.com/articles/big-chinese-pakistani-project-tries-to-overcome-jihadists-droughts-and-doubts-1460274228 (dostęp 13 maja 2016 roku).

[16] Chinadaily.com, Biggest China-Pakistan Economic Corridor infrastructure project begins construction, http://www.chinadaily.com.cn/world/2016-05/10/content_25183059.htm

[17] Ibidem.

 

Autor zdjęcia: Shahzeb Younas

Jan Furmanek
Absolwent warszawskiej uczelni Collegium Civitas na kierunku Stosunki Międzynarodowe - Studia Azjatyckie. Po ukończeniu studiów licencjackich wyjechał do Chin pogłębiać swoją wiedzę o języku i kulturze. Obecnie student Zhejiang International Studies University, uczestnik rocznego programu nauki języka mandaryńskiego w Hangzhou. Jego zainteresowania akademickie skupiają się wokół stosunków politycznych Chin z krajami Europy Środkowej i Wschodniej, perspektyw gospodarczej współpracy ChRL i Rzeczypospolitej Polskiej oraz geopolityki Azji Wschodniej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *