Home > Kultura > 56 etnicznych odcieni Chin: tajemnicze „wodne pismo” mniejszości Shui

56 etnicznych odcieni Chin: tajemnicze „wodne pismo” mniejszości Shui

Narodowość etniczna Shui (水族 shuĭ zú, 水 jako woda), jest kolejną z 55 mniejszości etnicznych Państwa Środka. Ponad 90% ludność Shui zamieszkuje tereny autonomiczne Sandu Shui (三都水族自治县 sān dú shuĭ zú zì zhì xiàn), wydzielone w prowincji Kuejczou (贵州 Guì zhōu). Reszta populacji rozmieszczona jest fragmentarycznie na pozostałym obszarze Chin. Na podstawie spisu ludności z 2000 roku, mniejszość ta liczy sobie ponad 400 000 osób. Język i pismo shui, specyficzne przystawki alkoholowe, pradawne tradycje muzyczne i liczne święta – to właśnie rzeczywistość mniejszości Shui.

POCHODZENIE LUDU SHUI, EWOLUCJA JEJ NAZWY ORAZ JĘZYK

Według jednej z najbardziej prawdopodobnych koncepcji, ludność mniejszości Shui wywodzi się od starożytnego ludu Baiyue (百越 Băi Yuè) zwanego również Luoyue (骆越 Luò Yuè), który zamieszkiwał Państwo Środka ponad 2000 lat p.n.e.

Ludność Shui określała samych siebie jako Rensui (任睢 Rèn Suī) co oznaczało „lud sui”. Natomiast przez ludność sąsiedzką określana była jako “水家”shuĭ jiā – „rodzina wody”, tudzież “水家人”shuĭ jiā rén – „ludzie rodziny wody”. Tak jak nazwa własna mniejszości jak i chińskie tłumaczenia, przedstawicieli tej mniejszości określa się „ludźmi wody”.  Za czasów panowania Północnej Dynastii Song, zasiedlili oni tereny pomiędzy górnymi dopływami rzeki Long Jiang (龙江河 Lóng jiāng hé) oraz Duliu Jiang (都柳江  Dūliŭ jiāng). Z tego też powodu miejsce to nazwane zostało 抚水州 fŭ shuĭ zhōu, a więc „wodną prowincją”. Współczesna nazwa mniejszości Shui po raz pierwszy została użyta na przełomie panowania dynastii Ming i Qing, a oficjalnie przyjęta została w 1957 roku.

Skąd jednak określenie „ludzie wody”? Nazwa ta pochodzić ma nie tylko od zajmowanych przez nich nadrzecznych ziem, ale również od uprawianego przez Shuiów ryżu na polach zalewowych.

Mniejszość Shui posiada swój język nazywany językiem shui (水语 shuĭ yŭ), który zaliczany jest do grupy języków dajskich. Wytworzyła ona również własne pismo, nazywane “水书” shuĭ shū, swoim kształtem przypominające najstarszą formę pisma chińskiego – napisy na kościach wróżebnych (甲骨文jiǎgǔwén, 甲骨 skorupa żółwia i kości zwierzęce używane do wróżenia, skapulimancji) oraz napisy na brązach (金文 jīn wén).

水书 jest starożytną formą pisma, która liczy sobie ponad 2000 lat i składa się z niespełna 500 znaków. Pismo to stosowane było głównie w czynnościach związanych z odprawianiem czarów.

W swoim własnym języku, ludność Shui nazywa to pismo 泐睢 lè suī, co tłumaczyć można jako „pismo ludu Shui”. Pośród wszystkich grup etnicznych w Chinach, tylko 17 z nich posiada swoje własne pismo i mniejszość Shui zalicza się właśnie do jednej z nich. Określenie 水书 odnosi się również do księgi tej mniejszości, w której zawarta jest starożytna wiedza Shuiów o astronomii, zwyczajach ludowych, etyce, filozofii, estetyce, prawie i wielu innych tematach.

Księga 水书ma też inne zaszczytne miano, nazywana jest bowiem również „encyklopedią”  (“百科全书” băi kē quān shū). Swoją rangę zawdzięcza zawartym w niej najważniejszym informacjom, które przybliżają odległą, niesamowitą i pełną trudów historię tego ludu. Księgę tę nazywa się również jednym z zabytkowych reliktów tradycyjnej kultury chińskiej. Przez kilka ostatnich tysięcy lat, z uwagi na tajemniczą strukturę tych znaków oraz wyjątkowe ich zastosowanie, 水书 stało się pismem rozwijającym się pośród ludności Shui na przekór wszystkim przeciwnościom losu.

Na podstawie współczesnych badań, 水书 uważana jest za księgę, która używana była podczas odprawiania różnych magicznych rytuałów, sama jej treść również blisko związana jest z czarami. Czasy, kiedy powstała 水书, są niezwykle odległe, a niektórzy naukowcy twierdzą, że czasy jej powstania datować można nawet na okres panowania tajemniczej dynastii Xia (夏朝 Xià cháo 2070-1600 lat p.n.e.), której istnienie nie jest jednoznacznie potwierdzone. Miejsce powstania księgi to najprawdopodobniej region północno-zachodnich Chin. Dopiero później z północy dotarła na tereny prowincji Jiangxi, skąd następnie rozpoczęła swoją wędrówkę do prowincji Kuejczou.

Pismo to podzielić możemy na trzy kategorie: pierwsza z nich to znaki stworzone na kształt wspomnianych wcześniej inskrypcji na kościach wróżebnych i na brązach; druga to znaki albo naśladujące te z tradycyjnego pisma chińskiego, ich lustrzane odbicie, albo znaki zniekształcone; trzecia kategoria natomiast to rodzaj pisma religijnego, czyli wszystkie rodzaje tajemniczych symboli opisujących pierwotne wierzenia mniejszości Shui.

Znaki pisma 水书 pisane były od prawej do lewej, z góry na dół, i nie zawierały jakichkolwiek znaków interpunkcyjnych. Wszystkie znaki pisma mniejszości Shui, które oglądać możemy do dnia dzisiejszego, przekazywane były z pokolenia na pokolenie ustnie lub na kopiach tekstów przepisywanych ręcznie, a nawet wyszywane były na materiałach oraz żłobione w kamieniu, drewnie czy na glinianych naczyniach.

Mistrz, który zajmował się odczytywaniem i interpretacją 水书 nazywany był “水书先生”(shuĭ shū xiān shēng),“书师”(shū shī) lub “鬼市” (guĭ shī), co tłumaczyć można jako „mistrz pisma/księgi shui” lub „mistrz duchów”. Jako jedyny miał on wystarczające umiejętności, aby odczytywać tajemnicze pismo 水书 i za jego pomocą porozumiewać się ze światem duchów i demonów.

ZWYCZAJE MNIEJSZOŚCI SHUI

Warto również wspomnieć o kilku niecodziennych zwyczajach, panujących w tej mniejszości. Jednym z nich jest urządzanie hucznych pogrzebów. Zgodnie z tradycją, jeśli zmarłą osobą była kobieta, przed złożeniem do grobu musiała ona zostać zaniesiona do domu swoich rodziców gdzie mogli oni pożegnać się z nią ostatni raz. Dopiero potem, ciało mogło zostać złożone do trumny. Wszystkie czynności związane z pogrzebem musiały być wykonywane przez „mistrza księgi shui”, a cały ceremoniał sztywno trzymał się wytycznych księgi. Ci, którzy mogli sobie na to pozwolić, zapraszali na ceremonię tancerzy, śpiewaków i akrobatów. Występy, ceremonia i wszystko, co było z nią związane, trwały aż do odpowiedniego, pomyślnego dnia, w którym mogło nastąpić złożenie ciała do grobu.

Ludność Shui ma słabość do trunków wysokoprocentowych, szczególnie do wina ze smażonego ryżu. Świętowanie jakiejkolwiek uroczystości nie może obyć się bez postawionego na stole alkoholu. W trakcie podawania alkoholu, mniejszość Shui serwuje dość specyficzną przystawkę, a mianowicie wątrobę i jelita świńskie. W trakcie wznoszenia toastu, gospodarz wyciska żółć z tych wnętrzności do naczynia z winem i częstuje wszystkich gości (niestety, nie wypada nie wypić).

Długoletnie tradycje muzyczne i taneczne to również domena tej mniejszości narodowej. Uprawa ryżu na polach zalewowych to jedno z podstawowych źródeł jej utrzymania. Większość Shui to politeiści, a szamani od zawsze pełnili bardzo ważną rolę w tej społeczności. Podobnie jak „mistrzowie księgi shui”, porozumiewali się oni i byli pośrednikami pomiędzy światem ludzi, a światem duchów.

Źródła:

  1. 《中国的民族识别:56个民族的来历》黄光学 施联朱主编 民族出版社 2005
  2. 《中国56个民族风俗习惯大全》 生活小智慧, 中国新闻网
  3. 《中国文化》, China’s Cultural Heritage, 韩鉴堂,李家荣
  4. 《中国文化》,顾伟列,王幼敏,王编
  5. 水族 http://baike.baidu.com/subview/4993/5136313.htm#ref_[3]_5136313 16.05.2016
  6. 水族 http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/shuizu/node_7067122.htm 16.05.2016
  7. 水书 http://baike.baidu.com/view/95537.htm#4 16.05.2016
  8. 水书先生  http://baike.baidu.com/view/1047069.htm 16.05.2016
Natalia Wysocka
Absolwentka Poznańskiej WSJO na kierunku sinologii, obecnie kończy studia magisterskie na tym samym kierunku, na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Swoje zainteresowania językiem chińskim oraz kulturą Państwa Środka zgłębiała i poszerzała podczas kursu językowego na Tajwanie oraz na rocznym stypendium językowym w kontynentalnych Chinach, w Chengdu stolicy prowincji Syczuan. Wolontariuszka Bookworm Literary Festival 2014 w Chengdu, tłumacz i lektor języka chińskiego, miłośniczka podróży oraz dobrej książki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *