Home > Analizy > Kształtowanie relacji handlowych: chińsko – afrykańskie traktaty inwestycyjne

Kształtowanie relacji handlowych: chińsko – afrykańskie traktaty inwestycyjne

W XXI wieku międzynarodowe umowy inwestycyjne (IIAs), a w szczególności bilateralne traktaty inwestycyjne, służą jako podstawowe źródło ochrony zagranicznych inwestycji. Pierwszy bilateralny traktat inwestycyjny w historii Chin został zawarty w 1982 r., a do dnia dzisiejszego państwo to posiada umowy z około 130 krajami[1]. Obecnie, Chiny plasują się na drugim miejscu na świecie, po Niemczech, pod względem największej liczby podpisanych bilateralnych traktatów inwestycyjnych – aż 74% bezpośrednich inwestycji zagranicznych prowadzonych przez chińskie przedsiębiorstwa jest objęte tego typu rodzajem umów.

Jeszcze w latach sześćdziesiątych, jak i siedemdziesiątych, Chiny, jako państwo chłonące importowany kapitał, jawnie wyrażały krytykę wobec BITs (Bilateral Investment Treaty) i odrzucały możliwość zawierania takich umów. Czas zweryfikował jednak te poglądy, a stanowisko Pekinu zmieniło się do tego stopnia, że BIT są teraz w centrum prowadzonej polityki państwa[2]. Spośród wszystkich zawartych umów, kontynent afrykański jest świadkiem jednych z najprężniejszych działań Państwa Środka pod względem angażowania się w BIZ (Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne). Chiny są obecnie największym partnerem handlowym Afryki,  wyprzedzając pod tym względem w 2009 r. Stany Zjednoczone[3].

Afryka jest dla Chin czwartą największą destynacją pod względem inwestycji. Chińczycy docierają aż do 49 państw spośród 59 leżących na Czarnym Kontynencie. Do tej pory, Chiny podpisały 31 BTI z państwami z Czarnego Lądu, a z 45 sfinalizowały inne umowy handlowe czy też umowy o współpracy gospodarczej[4]. Pierwszym państwem, z którym Chiny zdecydowały się podpisać BIT, była Ghana. Umowa ta została podpisana 12 października 1989 r. i została wcielona w życie 22 listopada 1991 r. Z kolei najświeższą podpisano 24 marca 2013 r. z Tanzanią, a weszła w życie 17 kwietnia 2014 r[5].

Od 1982 r. do chwili obecnej, Chiny, aby zapewnić najwyższej jakości bezpieczeństwo inwestycji, przeszły przez trzy etapy modyfikacji traktatów. Pierwszy etap trwał do 1989 r., drugi skończył się w 1997 r. (akcesja Chin do Międzynarodowego Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych), zaś trzeci trwa od 1998 r[6].

Wszystkie obecnie funkcjonujące traktaty są integralną częścią chińskiej strategii „Going Global”. Podczas ostatniej dekady można zauważyć wielki przypływ chińskich BIZ do Afryki. Według danych przedstawionych na Czwartym Forum Przemysłowym Chiny-Afryka, w 2015 r. handel pomiędzy Chinami a wszystkimi państwami afrykańskimi wyniósł około 300 miliardów dolarów. Godnym odnotowania jest tempo wzrostu wymiany handlowej pomiędzy tymi podmiotami, które w przeciągu ostatniej dekady wzrosło dziesięciokrotnie. Jeszcze w 2000 r. handel wynosił 10 miliardów dolarów, a przewiduje się, że do 2020 r. suma ta osiągnie 400 miliardów dolarów[7]. Mając na uwadze zintensyfikowane relacje z Afryką, Chiny muszą zapewnić efektywną ochronę przeprowadzanych inwestycji, ponieważ większość z nich odbywa się w niestabilnych politycznie i gospodarczo państwach, o wysokim ryzyku przeprowadzanych projektów. W dużej mierze do zabezpieczenia interesów Chin przyczynił się przyjęty w 2000 r. Program Gospodarczej Kooperacji i Społecznego Rozwoju pomiędzy Chinami a Afryką. Obie strony wyraziły gotowość do rozwoju strategii, której celem jest promocja handlu i inwestycji poprzez stworzenie odpowiedniego środowiska biznesowego i prawniczego, co w efekcie pozwoli na stopniowy rozwój partnerstwa gospodarczego. Przechodząc do szczegółów, obie strony zgodziły się, aby stworzyć odpowiednie ramy prawne koncentrujące się na promocji handlu oraz zapewnienia ochrony i gwarancji przeprowadzanych inwestycji, jak i uniknięcia podwójnego opodatkowania[8].

Należy zauważyć, iż większość traktatów zawartych pomiędzy Chinami i Afryką ma przestarzałą i nieadekwatną do obecnych potrzeb formę. Traktaty te charakteryzują się brakiem jednolitości. Trudno doszukać się konkretnego wzorca zawieranych umów. Gdyby wziąć pod uwagę traktat podpisany przez Chiny i Madagaskar, w wielu kwestiach w sposób jasny można dostrzec cechy charakterystyczne dla traktatów zawartych w stylu Północ – Południe. Istniejącym traktatom brakuje zrozumiałych przepisów w sferze pracowniczej, środowiskowej, korupcyjnej oraz transparentności. Biorąc pod uwagę naturę i zakres chińskich inwestycji w Afryce, te tematy muszą być konkretnie sprecyzowane w już istniejących i przyszłych bilateralnych traktatach inwestycyjnych. Z pomocą mogą przyjść najnowsze modele takich traktatów wypracowane przez USA[9]. Uregulowanie praw pracowniczych jak również ochrony środowiska stanowią współcześnie dwa największe wyzwania dla międzynarodowego reżimu inwestycyjnego. Żaden z trzech okresów podpisywanych bilateralnych traktatów inwestycyjnych w żadnym wypadku nie odnosi się do kultury pracy oraz środowiska. Te dwa terminy coraz bardziej nabierają na znaczeniu w relacjach Afryki z Chinami[10].

Poddajmy analizie jedną z chińskich inwestycji w Zambii. W 1998 r. chińska firma Non-Ferrous Metals Mining Corporation („CNMC”) zakupiła jedną z kopalń miedzi i zainwestowała 130 milionów dolarów, przeprowadzając jej rewitalizację. W 2003 r., firma ta otworzyła kolejne trzy kopalnie i zatrudniła ponad 6000 zambijskich pracowników z planami poszerzenia zatrudnienia o kolejne kilka tysięcy osób w nadchodzących latach. W nawiązaniu do najnowszego raportu Human Rights Watch Report, po przejęciu kopalni przez CNMC, ulepszono szyby w kopalni, a stary sprzęt został zastąpiony nowym, piec w hucie uznano za „dzieło sztuki”, a ołówki zastąpiły komputery. Idąc dalej, zambijscy pracownicy wyrazili wdzięczność dla chińskich inwestorów za miejsca pracy i wielki nakład inwestycyjny w tym regionie.

Niestety, każdy kij ma dwa końce i nie jest to koniec całej historii. Ci sami pracownicy, którzy jeszcze niedawno wyrażali wdzięczność, dodali, że całe przedsięwzięcie wydobycia miedzi przez Chińczyków przyniosło za sobą również bardzo negatywne skutki. Bezpieczeństwo oraz warunki zdrowotne były najbardziej zaniedbanymi aspektami inwestycji. W tym samym raporcie zostały zamieszczone oskarżenia wobec chińskich firm, które miały dopuścić się karygodnego pogwałcenia narodowych, jak i międzynarodowych standardów praw pracowniczych, w które wliczają się niska płaca, długie godziny pracy bez stosownej płacy za nadgodziny czy jakichkolwiek form świadczeń socjalnych. W raporcie zostały odnotowane katastroficzne w skutkach incydenty, takie jak eksplozja z 2005 r. w chińskiej fabryce w Chambishi, w której zginęło 48 pracowników, a w następnym roku w zamieszkach wznieconych ze względu na złe warunki pracownicze życie straciło przynajmniej pięciu górników. Co ważne, można wywnioskować, że takie warunki są widoczne w różnych regionach kontynentu. Chińscy pracodawcy są również oskarżeni o gorsze traktowanie obywateli państw afrykańskich. To świadczy o potrzebie uwzględnienia kwestii praw pracowniczych w bilateralnych traktatach inwestycyjnych[11].

Kwestia ochrony środowiska jest kolejnym aspektem, który musi zostać w racjonalny sposób uwzględniony w BIT. Bardzo dobrym przykładem jest budowa Gibe III, tamy na rzece Omo w południowej Etiopii. Ukończona w 2015 r. i otwarta w październiku tego roku, generuje 1870 MW energii. Do 2009 r., kraj liczący 80 milionów obywateli produkował mniej niż 1000MW. Podczas gdy budowa tej tamy podwoiła moce produkcyjne, niemalże wszystkie międzynarodowe instytucje finansowe odmówiły jej finansowania, kierując się złymi efektami w zakresie ochrony środowiska oraz złego oddziaływania na populację zamieszkującą w dole rzeki i na jeziorze Turkana w sąsiadującej Kenii. Jedynymi instytucjami, które zaangażowały się w ten projekt, był Commercial Bank of China oraz włoska firma konstrukcyjna, Salini[12]. To tylko potwierdza, że chińskie firmy są o wiele bardziej skore do kompromisu, gdy chodzi o zachowanie standardów ochrony środowiska. Powyższy przykład pokazuje, że standardy prawne dotyczące ochrony środowiska mogą być pomocne w rozwiązywaniu kwestii spornych, bo przynajmniej definiują prawa i rozdzielają odpowiedzialność pomiędzy państwo goszczące a inwestora. Takie rozwiązania w znaczny sposób podniosłyby standard przeprowadzanych inwestycji. Żaden z bilateralnych traktatów inwestycyjnych nie zawiera jednak takich regulacji[13].

W swoich relacjach gospodarczych, a ściślej mówiąc inwestycyjnych, Chiny i Afryka mierzą się z niesłychanie wymagającymi wyzwaniami. Ramy prawne są jednym z największych. Bardzo ważne jest to, aby Chiny we współpracy z państwami Afryki mogły opracować nowoczesny, opierający się na wzajemnej korzyści model bilateralnych traktatów inwestycyjnych, a także chińsko-afrykański ustrój inwestycyjny oparty na mocnym mechanizmie rozwiązywania sporów.

Literatura:

Dr. Uche Ewelukwa Ofodile. (2011). Africa-China Investment Agreements: Trends, Tricks, and Traps Implications for Broader Africa-South Economic Cooperation. Trade Policy Training Centre in Africa (TRAPCA). n/a (n/a), 1-45.

International Rivers. (2016). Ethiopian Dam Threatens to Turn Kenya’s Lake Turkana into ‚East Africa’s Aral Sea’. Available: https://www.internationalrivers.org/campaigns/gibe-iii-dam-ethiopia. Last accessed 28th May 2016.

Won Kidane, Weidong Zhu. (2013). China-Africa Investment Treaties: Old Rules, New Challenges. Fordham International Law Journal. 37 (4), 1035-1086.

Feldman, Mark. (2013). China-Africa Investment Treaties and Dispute Settlement – A Piece of the Multipolar Puzzle. American Society of International Law. Proceedings of the Annual Meeting,. 1 (1), 225-232.

Xinhua. (2015). China-Africa trade approaches 300 billion $. Available: http://www.chinadaily.com.cn/business/2015-11/10/content_22417707.htm. Last accessed 28th May 2016.

(2015). ICSID. Available: https://icsid.worldbank.org/apps/ICSIDWEB/Pages/default.aspx. Last accessed 28th May 2016.

Ivestment Policy Hub (2016). IIAs by Economy. Available: http://investmentpolicyhub.unctad.org/IIA/IiasByCountry#iiaInnerMenu. Last accessed 28th May 2016.

Uche Ewelukwa Ofodile. (2013). Africa-China Bilateral Investment Treaties: A Critique. Michigan Journal of International Law. 1 (1), 131-212.

Kingsley Okhobor. (2013). China in the heart of Africa. Available: http://www.un.org/africarenewal/magazine/january-2013/china-heart-africa. Last accessed 28th May 2016.

[1] N/A. (2016). IIAs by Economy. Available: http://investmentpolicyhub.unctad.org/IIA/IiasByCountry#iiaInnerMenu. Last accessed 28th May 2016.

[2] Uche Ewelukwa Ofodile. (2013). Africa-China Bilateral Investment Treaties: A Critique. Michigan Journal of International Law. 1 (1), 131-212.

[3] Kingsley Okhobor. (2013). China in the heart of Africa. Available: http://www.un.org/africarenewal/magazine/january-2013/china-heart-africa. Last accessed 28th May 2016.

[4] Uche Ewelukwa Ofodile. (2013). Africa-China Bilateral Investment Treaties: A Critique. Michigan Journal of International Law. 1 (1), 131-212.

[5]  (2016). IIAs by Economy. Available: http://investmentpolicyhub.unctad.org/IIA/IiasByCountry#iiaInnerMenu. Last accessed 28th May 2016.

[6]  (2015). ICSID. Available: https://icsid.worldbank.org/apps/ICSIDWEB/Pages/default.aspx. Last accessed 28th May 2016.

[7] Xinhua. (2015). China-Africa trade approaches 300 billion $. Available: http://www.chinadaily.com.cn/business/2015-11/10/content_22417707.htm. Last accessed 28th May 2016.

[8] Won Kidane, Weidong Zhu. (2013). China-Africa Investment Treaties: Old Rules, New Challenges. Fordham International Law Journal. 37 (4), 1035-1086.

[9] Feldman, Mark. (2013). China-Africa Investment Treaties and Dispute Settlement – A Piece of the Multipolar Puzzle. American Society of International Law. Proceedings of the Annual Meeting,. 1 (1), 225-232.

[10] Won Kidane, Weidong Zhu. (2013). China-Africa Investment Treaties: Old Rules, New Challenges. Fordham International Law Journal. 37 (4), 1035-1086.

[11] Ibidem.

[12] International Rivers. (2016). Ethiopian Dam Threatens to Turn Kenya’s Lake Turkana into ‚East Africa’s Aral Sea’. Available: https://www.internationalrivers.org/campaigns/gibe-iii-dam-ethiopia. Last accessed 28th May 2016.

[13] Dr. Uche Ewelukwa Ofodile. (2011). Africa-China Investment Agreements: Trends, Tricks, and Traps Implications for Broader Africa-South Economic Cooperation. Trade Policy Training Centre in Africa (TRAPCA). n/a (n/a), 1-45.

Autor zdjęcia: Andrea Moroni

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *